“...การเรียนรู้กฎหมายเป็นประโยชน์ต่อคนในชีวิตประจำวัน เพราะคนที่รู้กฎหมายไม่ต้องการให้ใครมาเอาเปรียบ” พระดำรัสถึงแรงบันดาลใจที่ทรงเลือกเรียนนิติศาสตร์ในครั้งนั้นทำให้ประชาชนชาวไทยทั้งหลายได้รับรู้ถึงความมุ่งมั่นตั้งพระทัยจริงจังในการศึกษาสาขาวิชานี้ ภายหลังจากที่ทรงเข้าเป็นนักศึกษาคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ภาพที่ปรากฏต่อสาธารณชนตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา ก็คือภาพที่ “พระองค์ภา” ทรงปฏิบัติพระภารกิจหลักด้านการศึกษาควบคู่ไปกับการปฏิบัติพระกรณียกิจในฐานะสมาชิกของพระราชวงศ์ แสดงถึงพระวิริยะและพระปรีชาสามารถอย่างแท้จริง 

ประชาชนชาวไทยต่างปลื้มปีติยินดีโดยทั่วกัน เมื่อทราบข่าวการสำเร็จการศึกษาของพระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าพัชรกิติยาภา พระองค์ทรงสำเร็จการศึกษาเป็นนิติ 

ศาสตรบัณฑิตเกียรตินิยมอันดับสองจาก คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ด้วยคะแนนเฉลี่ย ๗๗.๖๔ หลังจากที่ทรงศึกษาวิชาพื้นฐานทั่วไปตามหลักสูตรของมหาวิทยาลัย ณ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์รังสิต ตลอดปีการศึกษา ๒๕๔๐ และตั้งแต่ปีการศึกษา ๒๕๔๑ ทรงศึกษาวิชาบังคับ ตลอดจนวิชาเลือกต่างๆ ณ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์ จนกระทั่งสำเร็จการศึกษาเมื่อสิ้นภาคเรียนที่หนึ่งของปีการศึกษา ๒๕๔๓ ที่ผ่านไป 

รองศาสตราจารย์ ดร.นริศ ชัยสูตร อธิการบดีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ กล่าวแถลงถึงการสำเร็จการศึกษาของพระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าพัชรกิติยาภาว่า 

“ตลอดเวลาที่ทรงศึกษาที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ พระองค์ท่านได้วางพระองค์อย่างเหมาะสมดีมาก ทรงมีพระจริยาวัตรที่งดงาม ในด้านวิชาการนั้นถือว่าไม่ง่ายที่จะได้เกียรตินิยมจากคณะนิติศาสตร์ การที่พระองค์ท่านทรงได้รับเกียรตินิยม ย่อมแสดงว่าทรงมีพระปรีชาสามารถและคัมภีรภาพด้านกฎหมายอย่างแท้จริง และถือว่าพระองค์ท่านทรงเป็นพระราชวงศ์ชั้นสูงพระองค์แรกที่ทรงสำเร็จการศึกษานิติศาสตรบัณฑิตในประเทศไทย นอกจากพระองค์ท่านจะทรงมุ่งมั่นศึกษาอย่างจริงจังแล้ว ยังทรงเข้าร่วมกิจกรรมต่างๆ ของมหาวิทยาลัยอย่างสม่ำเสมอ ทรงประพฤติตนเช่นเดียวกับนักศึกษาทั่วไป ทรงมีพระจริยาวัตรที่เรียบง่ายและถือว่าทรงเป็นความภาคภูมิใจของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์และประชาชนชาวไทยอย่างแท้จริง” 

พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าพัชรกิติยาภา หรือ “พระองค์ภา” ของปวงชนชาวไทย ทรงเข้าศึกษาในคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๔๐ รหัสนักศึกษา ๔๐๐๑๖๑๒๐๔๕ ทรงสำเร็จการศึกษาเมื่อสิ้นภาคเรียนที่หนึ่งของปีการศึกษา ๒๕๔๓ รวมเวลาที่ทรงศึกษาในมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์เป็นเวลา ๓ ปีครึ่ง แบ่งเป็น ๗ ภาคการศึกษาปกติ และ ๓ ภาคการศึกษาฤดูร้อน ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.พนม เอี่ยมประยูร คณบดีคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ กล่าวถึงรายละเอียด้านการศึกษาของพระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าพัชรกิติยาภาว่า 

“โครงสร้างหลักสูตรที่ทรงศึกษานั้นประกอบด้วยวิชาพื้นฐานทั่วไป ๓๐ หน่วยกิต ซึ่งพระองค์ภาทรงได้รับการยกเว้นการศึกษาภาษาอังกฤษ ซึ่งพระองค์ท่านทรงมีพระปรีชาด้านภาษาอังกฤษในระดับสูง ส่วนวิชาแกนของนิติศาสตร์มีจำนวน ๓๓ วิชา ๙๒ หน่วนกิต ทุกวิชาคะแนนเต็มร้อย และจะต้องสอบได้ตั้งแต่ ๖๐ คะแนนขึ้นไปจึงจะถือว่าสอบผ่าน และวิชาเลือกอีก ๒๔ หน่วยกิต รวมเบ็ดเสร็จทั้งหลักสูตรคือ ๑๒๖ หน่วยกิต เมื่อประมวลค่าเฉลี่ยแล้ว พระองค์ท่านทรงได้ค่าเฉลี่ย ๗๗.๖๔ โดยที่ไม่ทรงตกในรายวิชาใดเลย 

...ดังที่ท่านอธิการบดีได้เรียนไปแล้วว่า คณะนิติศาสตร์ได้คะแนนยาก เราใช้หลักสูตรนี้มา ๒๘ ปี มีผู้ได้รับเกียรตินิยมอันดับหนึ่งเพียง ๖ คนเท่านั้น เกียรตินิยมอันดับสองเราก็มีกฎเกณฑ์ที่ค่อนข้างเคร่งครัด คือวิชาบังคับ ๓๓ วิชา ถ้าตกในวิชาใดวิชาหนึ่ง แม้ได้ค่าเฉลี่ยถึง ๘๕ - ๙๐ ก็จะไม่ได้เกียรตินิยม เมื่อดูจากผลคะแนน ทรงมีความเชี่ยวชาญเป็นพิเศษในด้านวิชากฎหมายอาญา ทรงได้รับคะแนนค่อนข้างสูงเป็นพิเศษ 

...จากที่พระองค์ท่านทรงมาศึกษาในคณะนิติศาสตร์ คณาจารย์ทั้งหลายมีข้อสังเกตประการหนึ่งว่า พระองค์ทรงมีความสนพระทัยเรื่องข่าวสารบ้านเมืองเป็นอย่างยิ่ง มักจะทรงไถ่ถามเรื่องปัญหาการจัดตั้งศาลปกครอง ปัญหาการตีความของศาลรัฐธรรมนูญ ทรงมีคำถามในเรื่องนี้อยู่บ่อยครั้ง ส่วนหนึ่งก็เนื่องมาจากว่าพระองค์ท่านได้เคยไปดูงานที่ประเทศฝรั่งเศส ซึ่งเป็นต้นแบบของหน่วยงานต่างๆ ในประเทศไทย” 


ทรงเข้าร่วมกิจกรรม “ธรรมศาสตร์สังคีตเฉลิมพระเกียรติ ๗๒ พรรษามหาราช” โดยมีสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร เสด็จเป็นองค์ประธาน  
นอกจากการเรียนในภาคทฤษฎีแล้ว “พระองค์ภา” ทรงเข้าร่วมกิจกรรมเสริมหลักสูตรที่คณะนิติศาสตร์จัดขึ้น อาทิ เสด็จร่วมฟังปาฐกถาเฉลิมพระเกียรติ เรื่อง “พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวกับพระอัจฉริยภาพด้านกฎหมาย” ในวโรกาสที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายปริญญานิติศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์แด่ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในปี พ.ศ. ๒๕๔๑ การเสด็จทอดพระเนตรงานด้านกฎหมาย ณ ประเทศฝรั่งเศส การเสด็จทอดพระเนตรกิจกรรมของศาลแพ่ง ศาลแรงงานกลาง ศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง ฯลฯ ซึ่งนับว่าเป็นกิจกรรมเพื่อเพิ่มพูนความรู้และประสบการณ์ในการเสริมหลักสูตรการเรียนการสอน นอกจากนั้นในภาคปฏิบัตินั้น ได้ทรงฝึกงานภาคปฏิบัติที่สำนักงานกฎหมาย ของ ศ.ดร. อุกฤษ มงคลนาวิน 

รองศาสตราจารย์ เสาวนีย์อัศวโรจน์ ในฐานะอาจารย์ที่ปรึกษาของพระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าพัชรกิติยาภา กล่าวถึงความใฝ่พระทัยในด้านการศึกษาของ “พระองค์ภา” ว่าทรงมีพระปรีชาสามารถในด้านการเรียนกฎหมายเป็นอย่างยิ่ง 

“ในฐานะอาจารย์ที่ปรึกษาก็ได้ถวายคำแนะนำทั่วๆ ไปแด่พระองค์ท่านเช่นเดียวกับนักศึกษาคนอื่นๆ ให้ข้อมูลว่าวิชาต่างๆ มีลักษณะเป็นอย่างไร ท่านก็ทรงรับฟังและทรงตัดสินพระทัยด้วยพระองค์เอง ซึ่งโดยทั่วไป คณะนิติศาสตร์มีวิชาเลือกอยู่ ๒๔ ตัว ท่านก็ทรงเลือกตามวิชาที่ท่านสนพระทัย แต่ส่วนใหญ่จะเน้นหนักไปทางกฎหมายอาญาธุรกิจและกฎหมายเกี่ยวกับเด็ก 

ดิฉันได้ถวายการสอนอยู่ ๒ วิชาคือวิชาเอกสัญญา ๓ กับวิชาตั๋วเงิน ซึ่งท่านสามารถทำได้ดีทั้งสองวิชา ข้อสอบของคณะนิติศาสตร์นั้นเป็นข้อสอบปรนัย พระองค์ท่านก็ทรงเขียนได้ดี สั้น กะทัดรัด และได้ใจความ โดยทั่วไปแล้วผู้ที่จะเรียนในสาขานิติศาสตร์จะต้องมีความสามารถในการจำหลักเกณฑ์ต่างๆ ที่สำคัญของกฎมายได้ สามารถเอาหลักกฎหมายไปรับใช้กับสิ่งที่จะเกิดขึ้นได้ ไม่ใช่เพียงแต่มีความจำดี แต่ต้องเข้าใจ ตัดสินใจได้ดี เขียนหนังสือได้ดีและสามารถถ่ายทอดความรู้ที่มีออกมาได้ ซึ่งพระองค์ท่านทรงมีคุณสมบัติเหล่านี้ อย่างคำถามต่างๆ ท่านจะสามารถชี้ให้เห็นได้ว่า ประเด็นน่าจะอยู่ตรงนั้นตรงนี้ ทรงจับประเด็นต่างๆ ได้ดีมาก” 

จับจาก พ.ศ.๒๔๙๒ เป็นเวลา ๕๑ ปีแล้วที่คณะนิติศาสตร์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ได้ทำหน้าที่ประสิทธิ์ประสาทวิชาการทางด้านนิติศาสตร์ และผลิตนักกฎหมายออกไปรับใช้ประเทศชาติมากมาย พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าพัชรกิติยาภา ทรงเป็นหนึ่งในความภาคภูมิใจของคณะนิติศาสตร์ ของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และปวงชนชาวไทยทั้งมวล ในฐานะ “นิติศาสตรบัณฑิตพระองค์แรกแห่งพระราชวงศ์” ทรงเป็นพระราชวงศ์ชั้นสูงผู้ทรงภูมิด้วยพระปรีชาญาณด้านกฎหมายพระองค์แรกของประเทศไทย พระกรณียกิจด้านการศึกษาได้ประกาศถึงพระอัจฉิรยภาพด้านกฎหมาย อันจะเป็นการเตรียมพระองค์สำหรับการปฏิบัติพระกรณียกิจสำหรับประเทศชาติต่อไปในภายภาคหน้าสมดังคำประพันธ์เทิดพระเกียรตินี้ 

                 “ชาวธรรมศาสตร์แซ่ซ้อง                          สดุดี 

พระเปรื่องปัญญาปรีย์                                                เกริกก้อง 

พระศึกษากฎหมายมี                                  ประโยชน์เพื่อ ประชา 

พระอัจฉริยภาพปกป้อง                                             โอบเอื้อนิกรชน” 

(คำประพันธ์โดย คณะกรรมการนักศึกษาคณะนิติศาสตร์) 

cr http://www.dek-d.com/board/view.php?id=2154414