/>

"คเณศจตุรถี'' ไม่ใช่ วันประสูติ ขององค์พระพิฆเนศ [ยินดีให้แชร์]

วิว
ข้าพเจ้า เคยเขียนเรื่อง "วิธีการปฏิบัติในช่วงเทศกาลคเณศจตุรถี'' ไปแล้ว ในช่วงเทศกาลนี้ของปีที่ผ่านมา (2561) ตอนนั้นจำได้ว่ามีประเด็นอยู่ที่งานคเณศจตุรถี นี่เเหละ ที่ถกเถียงกันว่าวันคเณศจตุรถีคือวันประสูติของพระพิฆเนศ ซึ่งประเด็นนี้แบ่งออกเป็น 2 ฝ่าย ฝ่ายแรกบอกว่า วันคเณศจตุรถี ไม่ใช่วันประสูติของพระพิฆเนศ อีกฝ่ายบอกว่าวันประสูติของพระพิฆเนศ ก็คือวันคเณศจตุรถี มาปีนี้ ก่อนที่ช่วงเทศกาลคเณศจตุรถีจะเวียนมาอีกครั้งในวันจันทร์ที่ 2 กันยายน พ. ศ. 2562 มีเรื่องชวนคิดชวนเขียนอีกแล้ว ซึ่งแน่นอนว่าการที่เราออกมาเขียนในครั้งนี้จะสามารถเปลี่ยนความคิดของใครหลายๆ คนได้และสามารถทำให้ความคิดนั้นกลับมาเป็นความคิดที่ถูกต้องโดยที่ไม่มีใครต้องเข้าใจผิดอีก
   แต่เดิมข้าพเจ้า เองก็เชื่อว่า เทศกาลคเณศจตุรถี หรือบางครั้งเรียกว่า วินายกจตุรถี (วินายก เป็นอีกพระนามหนึ่ง) เป็นวันประสูติของพระคเณศ
เพราะงานอะไรเกี่ยวกับเทพ โดยมากคืองานฉลองวันประสูติ แต่ข้าพเจ้าเข้าใจผิดถนัดเลยคะ และข้าพเจ้าก็เชื่อว่า ชาวไทยและชาวฮินดูไม่น้อยก็เชื่อเช่นนั้นและเข้าใจเช่นนั้นคะ
ความเข้าใจเช่นที่ว่านี้คงมีทั่วทั้งสังคมไทย เพราะล่าสุด มีผู้ โพสต์ใน Facebook อันหนึ่งมาให้ข้าพเจ้าดู ในโพสต์มีการเอ่ยเชิญชวน ผู้ศรัทธา ให้นำขนมโมทกะ ให้นำมาถวาย ต่อหน้าเทวรูป และยังบอกอีกว่าวันคเณศชยันตีก็คือวันประสูติที่แท้จริงของพระคเณศ ซึ่งแน่นอนว่าโพสต์นี้แหละ มันทำให้เป็นประเด็น มีผู้วิจารณ์ไปสองทาง
ทางแรกก็บอกว่าเข้าใจผิดกันแล้ววันคเณศชยันตี ไม่ใช่วันประสูติ ของพระองค์เป็นวันคเณศจตุรถีต่างหาก สวนทางที่ 2 บอกว่า วันคเณศจตุรถี เป็นวันประสูติของพระพิฆเนศ ข้าพเจ้า ถึงเอะใจและลองไปค้นดูปรากฏว่า ตามความเชื่อของฮินดูนั้น เทศกาลคเณศจตุรถีหรือวินายกจตุรถีไม่ใช่วันประสูติดังที่เราเข้าใจ
   ในคัมภีร์คเณศปุราณะถ้าจำไม่ผิดคืออัธยายะที่ 48 และในมหาภารตะ อ้างถึงวันประสูติของพระคเณศคือ “ศุทธ มาฆจตุรถี” คือวันขึ้น 4 ค่ำ ในเดือน “มาฆะ” ตามปฏิทินฮินดู เดือนมาฆะ ตกราวกลางมกราคม ถึง กลางกุมภาพันธ์ ซึ่งช่วงเวลา มันคนละโยชน์กับงานคเณศจตุรถีในเดือน สิงหาคม-กันยายนหรือ “ภัทรปท” เลยคะ
วันมาฆจตุรถีนั้น เรียกอีกอย่างว่าวัน “คเณศชยันตี” คำว่า “ชยันตี” (ฉลองชัย) นั้น ใช้เมื่อเป็น วันเกิดเท่านั้นคะ เช่น มหาตมาคานธีชยันตี คือวันฉลองวันเกิดมหาตมาคานธี นรสิงหชยันตี คือวันฉลองวันเกิดพระนรสิงห์ ฯลฯ
ในวันคเณศชยันตีนั้น ชาวบ้านจะเอาดินผสมขมิ้นหรือเครื่องหอม แล้วปั้นเป็นรูปพระคเณศขึ้นมา ซึ่งวิธีนี้ก็จะทำเหมือนกับ วันคเณศจตุรถี จากนั้น ถวายขนมโมทกะที่ทำจากงา อาบน้ำผสมงา ถือพรตอดอาหารไหว้พระสวดมนต์ เมื่อครบสี่วันจึงนำเทวรูปไปลอยน้ำเป็นอันเสร็จพิธี
ส่วนงานคเณศจตุรถีหรือวินายกจตุรถีในเดือนภทรบท (สิงหาคม-กันยายน) นั้น เป็นงาน “ฉลองพระคเณศ” เรียกในภาษาสันสกฤตว่า คเณศมโหตสวะ (อุตสวะแปลว่า เทศกาล หรือการสมโภช)
คเณศจตุรถีมีมาตั้งแต่โบราณ แพร่หลายมากในอินเดียตะวันตกและภาคใต้ ในรัฐทมิฬนาฑุ “ปิลไลยาร์จตุรถี” (ปิลไลยาร์ เป็นนามพระคเณศในภาษาทมิฬ แปลว่า “ลูกช้าง) จะจัดในเดือน “อาวณิ” เหลื่อมกันกับเดือนภัทรบทประมาณ 15 วัน แต่เดิมพิธีนี้ทำกันตามบ้านและเริ่มเป็นงานใหญ่ของรัฐในช่วงเรียกร้องเอกราชอินเดีย การฉลองพระคเณศในเดือนนี้ ข้าพเจ้า พิเคราะห์แล้วเห็นว่า เป็นการบูชา “ก่อนการเพาะปลูก” เพราะเดือนภัทรบทเป็นต้นฤดูฝนในเขตมรสุม
พูดง่ายๆ คือบูชาพระคเณศเพื่อ“ขอฝน'';(ครูไมเคิล ไรท์ เล่าว่าในภาคใต้อินเดียมักแห่พระคเณศเมื่อแล้ง) ในคัมภีร์ฮินดู เทพเจ้าหลักทั้งห้าองค์ (วิษณุ ศิวะ เทวี สูริยะ คเณศ (ปัญจายนตเทวดา) พระคเณศนั้นครอง “ธาตุน้ำ” (คณปติมฺชีวนมฺ ชีวะหรือชีวิตหมายถึงน้ำ) อีกทั้งน่าจะบูชาเพื่อไม่ให้มี“อุปสรรค” ต่อการเพาะปลูก เช่น “หนู” ที่เป็นศัตรูพืช พระองค์จึงนั่งหนู หรือมีหนูเป็นบริวารหมอบกายอยู่ไม่ห่าง อีกทั้งในบางประเพณีถือว่าพระองค์สัมพันธ์กับ “ดวงอาทิตย์” หรือ “แสงสว่าง” (บางทีวาดพระวรกายขาวพระเศียรแดง ซึ่งหมายถึงดวงอาทิตย์ หรือมีพระวรกายแดง-ส้ม) ดวงอาทิตย์นั้นสำคัญต่อการเกษตรแน่ อีกทั้งพระอาทิตย์คือผู้กลั่นน้ำ (เปล่งแสง) จากแผ่นดินผืนน้ำให้ระเหยไปรวมกันเป็นเมฆฝน ในแคว้นมหาราษฎร์ เมื่อเทศกาลคเณศจตุรถีจบลง ชาวบ้านจะเริ่มเทศกาลบูชา “แม่เคาวรี” ต่อทันที
พระแม่เคาวรี เป็นเทวีแห่งธัญญาหารและพืชพันธุ์ เมื่อฝนมาพร้อมเพาะปลูก ก็ต้องบูชาพืชพันธุ์ก่อน แล้วจึงเก็บเกี่ยวในช่วงตุลาคม-พฤศจิกายน ซึ่งมีเทศกาล “นวราตรี” บูชาพระแม่เมื่อเก็บเกี่ยวอีกครั้ง
   คเณศจตุรถี จึงไม่ได้เป็นเทศกาลฉลอง “ประสูติ” หรือวันเกิดของพระคเณศ แต่เป็นการฉลองบูชาเพื่อเริ่มต้นฤดูกาลเพาะปลูก โดยเฉพาะในเขตมรสุมอย่างแคว้นมหาราษฎร์และภาคใต้ของอินเดีย
เมื่อทราบเช่นนี้แล้วเรายังควรร้องเพลงแฮปปี้เบิร์ธเดย์ถวายพระคเณศในคเณศจตุรถีต่อหรือไม่
โดยส่วนตัว ข้าพเจ้ายังมีจุดยืนแบบเดิมคือ เรื่องความเชื่อ อยากจะทำอะไรก็ทำไป ตราบใดไม่ละเมิดสิทธิใคร เพราะมันเป็นสิทธิส่วนบุคคลที่จะเชื่อ แต่ในฐานะผู้ศึกษาเรื่องพวกนี้ อะไรที่เป็น “ของเก่า” หรือรูปแบบ+ความหมายที่แฝงอยู่แต่โบราณ (จะใช้คำว่าของแท้ ก็กระดากปากยังไงไม่รู้) ข้าพเจ้า ก็ต้องนำเสนอให้รับรู้กัน รู้ว่าแต่เดิมเป็นอย่างไรแล้ว จะทำยังไงต่อเป็นเรื่องของท่าน ที่จริงความเข้าใจผิดที่ว่า คเณศจตุรถีเป็นวันเกิดพระคเณศนั้น ลึกๆ ข้าพเจ้า ว่ามาจากสองประการคะ
1. คือการขาดองค์ความรู้ด้านฮินดูและวัฒนธรรมอินเดียในสังคมไทย แล 2 การเชื่อข้อมูล “ผู้วิเศษ” ทั้งหลายอย่างไม่ลืมหูลืมตา ทำไมถึงกล้าพูดว่าไม่ลืมหูลืมตา เพราะว่าผู้ที่แอบอ้าง เป็นผู้วิเศษเป็นร่างทรง เทพองค์โน้นองค์นี้ก็มักจะบอกแบบนี้ แต่คนไทยก็เชื่อกันและก็ไม่รู้เรื่องจริงๆ ว่า ต้นตำรับเดิมของชาว พราหมณ์-ฮินดู เขาไม่มีเรื่องอะไรแบบนี้ เขาไม่มีร่างทรง ไม่มีผู้วิเศษ และ เอาเข้าจริงๆ สมัยนี้หาความรู้ไม่ได้ยากเท่าสมัยก่อนนะคะ มีอะไรให้เราค้นคว้าออนไลน์ (ซึ่งต้องเปรียบเทียบและใช้วิจารณญาณ) อยู่มากและสะดวกสบายทีเดียวแต่สังคมไทยกลายเป็นสังคมที่ “ศรัทธา” สามารถบดบังข้อเท็จจริงในทุกมิติไปเสียแล้ว ไม่ใช่แต่เรื่องนี้คะ เรื่องอื่นๆ ก็ด้วย และเหตุนี้เราจึงใช้ “ศรัทธา” มาเป็นข้ออ้างที่ทำให้เรา “มักง่าย” ในด้านความเชื่อและพิธีกรรม ที่บอกแบบนี้เพราะว่าต่างสำนัก บูชาเทพองค์เดียวกันแต่วิธีการบูชาไม่เหมือนกัน สำนักนี้ให้จุดธูป 9 ดอก สำนักนี้ให้จุดธูป 5 ดอก สำนักนี้ให้ใช้ธูปสีนี้ อีกสำนัก 1 ให้ใช้ธูปสีนั้น ซึ่งจริงๆมันไม่ใช่ และบูชาเทพองค์เดียวกันแต่พิธีดันไม่เหมือนกัน ยึดติดกับพิธี กับจำนวนมากเกินไป จนไม่รู้ว่าสำนักไหนบูชาถูกผิดซึ่งมันก็ไม่มีข้อถูกผิด แต่ของเดิมต้นตำรับเขาไม่ได้กำหนดอะไรแบบนี้ ชาวฮินดูโบราณเวลาจุดธูปหรือกำยานบูชาองค์เทพแม้แต่เพียงดอกเดียวเขาก็จุดธูปบูชากันแล้วแต่คนไทยบอกว่าดอกเดียวบูชาทำไมบูชาผี ซึ่งชาวฮินดูเขาไม่ได้คิดแบบเรา แต่พอมีคนมาบอกแบบนั้นคนที่เชื่อก็เชื่อไปคนที่ไม่เชื่อก็ยังคงปฏิบัติเช่นเดิม พวกเราจึงไม่ยอมเสียเวลาศึกษาค้นคว้าให้ลำบาก เชื่อผู้วิเศษก็จบ จ่ายเงินก็จบ ศรัทธาก็จบ
สุดท้าย ความมักง่ายนี้แลที่จะทำให้ พิธีกรรมของสังคมไทยมีแต่รูปแบบโดยปราศจากเนื้อหาสาระ และถึงที่สุด แม้แต่รูปแบบก็ไม่ “วิวัฒน์” แต่ “วิบัติ” ขึ้นทุกที
ส่งกำลังใจให้ จขกท.

แสดงความคิดเห็น

กระทู้ที่คนนิยมอ่านต่อ

เกี่ยวกับเรา / ติดต่อเรา

เว็บ Dek-D

เข้าผ่านแอป ง่ายกว่า

ติดตั้งแอป
ติดตั้งแอป