กฎ "พื้นที่ส่วนตัว" มีจริง หรือ คิดไปเอง??

              สวัสดีค่ะน้องๆ... เวลาที่เราต้องนั่งติดกับคนที่ไม่รู้จัก เคยรู้สึกอึดอัด หรือทำตัวไม่ถูกบ้างมั้ย อยากจะขยับตัว จะส่องกระจก หรือกินขนม ก็รู้สึกไม่สะดวกที่จะทำอะไรซักอย่าง หรือเวลาเราขึ้นรถเมล์ มีที่ว่างทั้งคัน แต่มีคนขึ้นมาและเลือกที่จะตรงดิ่งมานั่งกับน้อง แบบนี้ร้อยทั้งร้อย คงรู้สึกอัดอัดและมีอาการระแวงเป็นของแถม จนอาจเกิดคำถามว่า ทำไมไม่ไปนั่งตรงอื่น(วะ)??

              ในประเด็นนี้วงการวิทยาศาสตร์ก็ได้พยายามหาคำตอบขึ้นมาเหมือนกัน ถึงขนาดมีทฤษฎีมารองรับกันเลยทีเดียว โดยนักวิทยาศาสตร์คนแรกที่นำเสนอความคิดเกี่ยวกับเรื่องนี้ คือ เอ็ดเวิร์ด ฮอลล์ โดยสร้างเป็นทฤษฎีที่เรียกว่า  Proxemics (พร็อกซีมิกส์) ซึ่งแบ่งขอบเขตหรือระยะห่างเอาไว้เป็นลำดับชัดเจนอาจจะเรียกได้ว่า เป็นสิ่งที่มีจิตวิทยาเข้ามาเกี่ยวข้องด้วยเหมือนกันนะ  ลองมาดูกันว่าในวัฒนธรรมไทย ทฤษฎีพื้นที่ส่วนตัวเป็นแบบนี้จริงหรือไม่

              เอ็ดเวิร์ด ฮอลล์ ได้แบ่งระยะห่างระหว่างคนสองคนไว้ถึง 4 ระดับ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับเงื่อนไขและสถานการณ์ พี่มิ้นท์ว่าน่าสนใจมากเลยค่ะ ซึ่งสรุปพอได้คร่าวๆ ดังนี้

               ระยะที่ 1 ระยะใกล้ชิด (Intimate distance) มีระยะห่างไม่เกิน 45 เซนติเมตร (1.5 ฟุต) โดยสามารถแบ่งได้อีก 2 ระยะ คือ ระยะใกล้ ห่างไม่เกิน 15 ซม.และระยะไกล 15-45 ซม. เรียกได้ว่าเป็นระยะประชิดติดตัวกันเลยทีเดียว สามารถโอบกอดหรือกระซิบให้ได้ยินกันสองคน นอกจากนี้ยังเป็นระยะที่สามารถสัมผัสถึงลักษณะพิเศษอื่นๆ ได้ เช่น ลมหายใจ การสัมผัส รวมไปถึงกลิ่น (จะดีใจดีมั้ยเนี่ย) บอกมาขนาดนี้ ก็คงเดากันไม่ยาก ว่าใครกันนะที่จะสามารถอยู่ร่วมกับเราโดยใช้ระยะนี้ได้ ใช่แล้ว นั่นก็คือ พ่อ แม่ (ในกรณีที่น้องๆ ที่สนิทกับพ่อแม่) และคนรักนั่นเอง

               ระยะที่ 2 ระยะส่วนบุคคล (Personal distance) มีระยะห่างโดยรวมตั้งแต่ 45 - 120 ซม.(1.5 - 4 ฟุต) โดยแบ่งได้อีก 2 ระยะ คือ ระยะใกล้ ห่าง 46 - 76 ซม. และระยะไกล 76 - 120 ซม.เป็นระยะที่เวลาเราพูดก็จะห่างออกมาอีกหน่อย กลิ่นและลมหายใจที่เคยได้รับในระยะแรกก็จะหายไปแล้วค่ะ โดยก็ยังเป็นระดับที่แสดงถึงความใกล้ชิดสนิทสนมได้อยู่ เช่น เพื่อนสนิท หรือ คนในครอบครัวของเราค่ะ

                ระยะที่3 ระยะเชิงสังคม (Social distance) มีระยะห่างโดยรวมตั้งแต่ 1.2 - 3.7 เมตร (4-12 ฟุต) โดยแบ่งได้อีก 2 ระยะ คือ ระยะใกล้ 1.2 - 2.1 เมตร และระยะไกล 2.7 - 3.7 เมตร เป็นระยะที่พ้นออกจากตัวเราไปพอสมควรแล้วค่ะ แต่เวลาคุยกันก็ยังสามารถเห็นหน้าและได้ยินเสียง สายตาเราจะเห็นเค้าทั้งหน้า และยังถือเป็นระยะที่เราจะจบสนทนากับเค้าได้ง่ายกว่าแบบแรกๆ เพราะดูไม่เสียมารยาทเกินไป สำหรับบุคคลที่เราต้องการพื้นที่ส่วนตัวแบบนี้ ได้แก่ คนรู้จักที่อาจจะไม่ค่อยสนิท หรือบุคคลทั่วไป

                ระยะที่ 4 ระยะสาธารณะ (Public distance) มีระยะห่างโดยรวมตั้งแต่ 3.7 เมตร ขึ้นไป (12 ฟุตขึ้นไป) โดยแบ่งได้อีก 2 ระยะ คือ ระยะใกล้ 3.7 - 7.6 เมตร และระยะไกล 7.6 เมตรขึ้นไป เป็นระยะที่ไกลออกไปจนสามารถเห็นได้ทั้งตัว เช่น การพูดในห้องประชุมขนาดใหญ่ หรือการพูดในที่ชุมนุมชน เป็นต้น

               ฮอลล์ยังได้บอกอีกว่า ระยะห่างเหล่านี้ ขึ้นอยู่กับสถานการณ์ ความสนิทสนมและที่สำคัญยังรวมไปถึงวัฒนธรรมที่หล่อหลอมมา แต่โดยรวมแล้วพี่มิ้นท์ว่า ก็เป็นทฤษฎีที่ใช้ได้กับคนไทยมากๆ เพราะถ้าไม่ใช่คนที่รู้จักก็คงไม่อยากให้เข้ามาใกล้เราใช่มั้ยล่ะ

               เป็นไงล่ะกับเรื่องที่พี่มิ้นท์นำมาฝากกันในวันนี้ ก็นับว่าเป็นความรู้ในมุมที่เราไม่เคยสังเกตมาก่อน แล้วน้องๆ ล่ะ เคยเจอสถานการณ์ที่รู้สึกอึดอัดเพราะขาดพื้นที่ส่วนตัวบ้างรึป่าว ส่วนพี่มิ้นท์คงจะเป็นการไปดูหนังแล้วต้องนั่งข้างคนที่ไม่รู้จัก ปฏิกิริยาที่เกิดขึ้นก็จะเอาเบาะวางแขนลงกั้น แต่แปลกดีค่ะ พี่มิ้นท์กลับเอามือวางไว้ที่ตัว ไม่กล้าวางไว้ที่เบาะ คงเป็นเพราะอยากให้เหลือพื้นที่เอาไว้ ไม่ให้ติดกันเกินไปมั้ง^^

ขอขอบคุณข้อมูลดีๆ จาก

http://www.afirstlook.com/docs/proxemic.pdf