ใครทำเรา "จี๊ดขึ้นสมอง" ?

                น้องๆ ชาว Dek-D คงเคยมีประสบการณ์เย็นจี๊ดขึ้นสมองเวลาเรากินของเย็นๆ กันเนอะ ที่ภาษาอังกฤษเรียกว่า Brain Freeze มักเกิดเวลาที่เรากินของเย็นจัดต่างๆ เช่น ไอศกรีม ดังนั้นจึงมีชื่อเรียกภาษาอังกฤษของอาการนี้อีกชื่อว่า Ice-cream headache และก็เป็นอาการที่เกิดขึ้นได้บ่อยในฤดูร้อนนี้ด้วย อาการนี้มีการศึกษามาแล้วว่าเกี่ยวข้องกับเส้นประสาทในปากเราที่ส่งผลไปจี๊ดถึงสมอง แต่ก็ยังไม่สามารถอธิบายสาเหตุได้ชัดเจนนัก แต่เมื่อเร็วๆ นี้ -April2012 ได้มีการศึกษาเพิ่มเติมมากขึ้น แถมเกี่ยวข้องกับโรคไมเกรน (Migraine) โรคปวดศีรษะยอดฮิต ที่ปวดตุ๊บๆ ปวดหัวข้างเดียวอีกด้วย (แต่จริงๆ ไมเกรนก็มีอาการปวดหัวสองข้างนะจ๊ะ)

              เมื่อไม่นานมานี้พบว่า คนที่มีอาการไมเกรนจะมีอาการเย็นจี๊ดขึ้นสมองมากกว่าคนที่ไม่เป็นไมเกรน และด้วยผลการศึกษานี้ นักวิจัยจึงได้ตัดสินใจศึกษาเรื่องเย็นจี๊ดขึ้นสมองนี้และศึกษาเกี่ยวกับโรคไมเกรนไปพร้อมกัน เพราะเจ้าไมเกรนเป็นเรื่องที่ทำการศึกษาวิจัยยาก ด้วยมีอาการที่ไม่สามารถคาดการว่าเป็นหรือหายไปเมื่อไหร่ เวลาวิจัยเรื่องไมเกรนจึงมักมีปัญหา เช่น จู่ๆ คนที่เป็นไมเกรนก็หายอาการไปเฉยๆ ซะงั้น แต่อาการเย็นจี๊ดขึ้นสมองนี้ สามารถควบคุมการเกิดได้ขี้นในห้องปฏิบัติการได้ และเป็นอาการที่หายได้เร็วด้วย ไม่ต้องเสี่ยงแบบไมเกรน จึงวางแผนวิจัยกันได้ง่ายกว่าค่ะ

Image: http://www.meddean.luc.edu    Image: TheCulinaryGeek, flickr

           นักวิจัยได้จัดให้อาสาสมัครสุขภาพดีจำนวน 13 คนจิบน้ำเย็นเจี๊ยบ โดยใช้หลอดดูดน้ำขึ้นไปกระทบกับเพดานปาก หากรู้สึกจี๊ดขึ้นมาให้ยกมือทั้งสองขึ้น จนกระทั่งอาการจี๊ดหายไปค่อยเอามือลง ผู้วิจัยใช้เทคนิคสังเกตที่กระโหลกศีรษะของอาสาสมัคร พบว่ามีการไหลเวียนเลือดที่หลอดเลือดแดงแอนทีเรียร์ซีรีบรัล (Anterior cerebral artery) ซึ่งอยู่ตรงกลางสมองช่วงหลังลูกตา  เจ้าหลอดเลือดแดงนี้จะขยายตัวอย่างรวดเร็ว เกิดแรงดัน และทำให้เจ็บปวดแบบจี๊ดขึ้นสมองนี้ค่ะ แล้วหลอดเลือดแดงก็จะถูกทำให้หดตัวลง และอาการจี๊ดก็จะหายไป เรียกว่าได้ว่า พบเหตุที่ทำให้เกิดอาการจี๊ดเวลากินของเย็นนี่แล้ว!  

       ผู้วิจัยเรื่องนี้กล่าวว่า สมองเป็นอวัยวะที่สำคัญและต้องทำงานอยู่ตลอดเวลา มันจึงมีความรู้สึกไวต่ออุณหภูมิต่างๆ การขยายตัวของหลอดเลือดเป็นการรักษาอุณหภูมิของสมอง  แต่เพราะว่ากระโหลกศีรษะเราปิด เวลาที่มีการสูบฉีดเลือดอย่างรวดเร็ว ทำให้ความดันสูงขึ้น ก็จะเร่งให้เกิดความเจ็บปวดได้ทันที แต่ก็จะเกิดการบีบตัวหดตัวของเลือดตามมา ซึ่งเป็นการทำให้ความดันในสมองลดลงก่อนที่สมองจะเป็นอันตราย นี่จึงน่าจะเป็นการป้องกันตนเองของสมองเรา โอ้โห สมองเราอัศจรรย์นะนี่ เจออะไรเข้าไปก็มีกลไกป้องกันตัวเองก่อนด้วยล่ะ

         
       อากาศร้อนแบบนี้ จะให้สมองแสดงกลไกอย่างเดียวไม่พอ  เราต้องระมัดระวังการรับประทานอาหารเย็นจัดด้วยเนอะ และวิธีง่ายที่เราจะหลีกเลี่ยงอาการเย็นจี๊ดขึ้นสมองคือ ระวังอย่าให้ของเย็นๆ โดนเพดานปากค่ะ 

           นอกจากนี้ก็ต้องระมัดระวังการกินอาหารไม่สะอาดด้วยนะ อากาศร้อนเชื้อโรคมาหาง่าย ต้องกินอย่างมีสติจ้า อิอิ