เคยเป็นไหม?? นึกไม่ออกว่าจะพูดว่าอะไร

          สวัสดีค่ะน้องๆ... วันก่อนพี่มิ้นท์นัดเจอเพื่อนเก่าที่ไม่ได้เจอกันมานาน เม้าท์ไปเม้าท์มาก็คิดไปถึงเพื่อนอีกคนนึง แต่เรื่องไม่คาดคิดก็เกิดขึ้น อยู่ดีๆ ก็นึกชื่อเพื่อนคนนั้นไม่ออก ทั้งๆ ที่เมื่อชั่วโมงที่แล้วก็ยังจำได้อยู่เลย ได้แต่พูดว่า "คนนั้นไงๆ ที่ชื่อเล่นมี บ.ใบไม้ อะ" "ชื่อจริงชื่อ วรรณๆ อะไรซักอย่างอะ จำไม่ได้ละ"  นั่งเล่นคำใบ้อยู่นาน สุดท้ายชื่อนั้นก็ไม่หลุดจากปากซักที แต่พอกลับมาบ้านปุ๊บคิดออกเลยค่ะ -*-

          ตอนแรกคิดว่าตัวเองกำลังจะเป็นอัลไซเมอร์ แต่พอมาหาข้อมูลดู มันเป็นเรื่องปกติของมนุษย์ค่ะ เรียกว่าเป็นปรากฏการณ์ "ปลายลิ้น" คือ คุ้นๆ เหมือนจะนึกออก แต่นึกไม่ออก บอกไม่ถูก เชื่อว่าน้องๆ หลายคนก็คงเคยเป็นบ้าง ลองมาดูกันดีกว่าว่าอาการนี้เป็นอย่างไร และเกิดขึ้นจากอะไร  

          ปรากฏการณ์ปลายลิ้น ในภาษาอังกฤษเรียกกันว่า tip-of-the-tongue เขาเปรียบเทียบกันว่าการที่เรากำลังนึกถึงชื่อของอะไรสักอย่าง แต่ไม่สามารถเรียกออกมาได้ เหมือนกับสิ่งๆ นั้นติดอยู่ที่ปลายลิ้น ไม่ยอมหลุดออกจากปากมานั่นเอง

          ปรากฎการณ์ปลายลิ้นถือว่าเป็นภาวะทางจิตวิทยาที่สัมพันธ์กับกลไกการทำงานของระบบความจำ และกลไกการดึงข้อมูลออกมาจากสมอง ซึ่งเดโบราห์ เอ็ม. เบิร์ก และเอน แมกเคย์ นักจิตวิทยา ได้อธิบายแนวคิดไว้ว่าเกิดจากการที่สมองไม่สามารถเชื่อมโยงความหมายและเสียงของคำที่ต้องการได้ อาจเกิดจากการที่เราไม่ได้ยินหรือพูดคำนั้นเป็นเวลานานค่ะ ดังนั้นต่อให้ชื่อนั้นฝังอยู่ในความจำระยะยาวก็ไม่สามารถดึงความจำออกมาได้ทั้งหมด โดยสิ่งที่นึกออกจะมาเป็นพยางค์ หรือตัวอักษรบางตัวเท่านั้น เช่น พยัญชนะตัวแรก หรือคำที่ลงท้าย หรือคำที่ใกล้เคียง

          ยกตัวอย่างเช่น เพื่อนชื่อ "สมศรี" เมื่อเกิดภาวะติดที่ปลายลิ้นขึ้นมา เราจะบอกได้แค่ว่าชื่อเพื่อนคนนี้ "เหมือนขึ้นต้นด้วย ส.เสือ "  "เพื่อนคนนี้ชื่อ สมๆ อะไรซักอย่างนี่แหละ" หรือ "ใช่คนที่ชื่อ สมหวัง หรือเปล่าไม่แน่ใจนะ" จะเห็นได้ว่าคำพูดที่ออกมามีส่วนที่เกี่ยวข้องกับคำที่ต้องการสื่อทั้งนั้น แต่กลับสื่อได้เพียงนิดเดียวหรือผิดความหมายทั้งหมด


           ซึ่งปรากฏการณ์นี้มักจะเกิดขึ้นกับคำเฉพาะมากกว่าคำสามัญทั่วไป เช่น ชื่อคน ชื่อสถานที่ ซึ่งแน่นอนชื่อพวกนี้เรารู้จักดี แต่บางเวลาอาจดึงนำออกมาใช้ไม่ได้นั่นเอง และมักจะไปนึกออกในช่วงเวลาอื่นที่ไม่ได้นึกถึงคำนั้นๆ

           นอกจากนี้ยังมีข้อมูลอื่นๆ ที่น่าสนใจอีกเยอะเลยค่ะ เช่น ปรากฏการณ์ปลายลิ้นเกิดขึ้นกับหลายๆ ชาติเลยนะคะไม่ใช่เพียงแค่ประเทศไทย โดยสามารถเกิดได้กับทุกคนก็จริง แต่พบได้ในคนที่อายุมากกว่า และคนที่อายุมากกว่าก็จะใช้เวลาในการระลึกคำนั้นนานกว่า เช่น ในวัยน้องๆ อาจคิดคำที่ต้องการพูดได้ภายใน 2-3 ชั่วโมง แต่สำหรับผู้ใหญ่ที่อายุมากหน่อยอาจใช้เวลาเป็นวันๆ เลย

           สำหรับวิธีการที่ช่วยให้นึกคำนั้นออกมาได้ มีการทดลองมาแล้วว่าการใบ้ด้วยท่าทางหรือขยับมือในขณะพูด ช่วยให้นึกคำออกมาได้มากกว่า ในขณะที่กลุ่มที่ทดสอบโดยไม่ให้ขยับมือนึกออกได้น้อยมาก ดังนั้นใครที่ติดอยู่ในอาการนี้ ลองขยับไม้ขยับมือประกอบอาจช่วยให้คิดออกมาได้เร็วขึ้นค่ะ

          ไม่น่าเชื่อว่าแค่การนึกคำที่ต้องการไม่ออกจะมีการศึกษากันอย่างจริงจังขนาดนี้ แต่ก็นับว่าเป็นประโยชน์ให้พวกเราได้ความรู้ใหม่ๆ มากยิ่งขึ้น  ย้ำกันอีกรอบว่าถ้าใครเคยมีอาการแบบนี้ก็ไม่ต้องตกใจ เป็นเรื่องปกติทั่วไปค่ะ ขอแค่อย่าลืมชื่อตัวเอง ชื่อพ่อแม่ ก็พอแล้ว ><