สวัสดีน้องๆ ชาว Dek-D ทุกคนค่ะ ในปี 2559 ที่ผ่านมา มีปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์หลายเหตุการณ์ เป็นที่น่าดีใจว่ามีน้องๆ ให้ความสนใจมากขึ้น และมีแนวโน้มว่าจะเพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ ด้วย และต้นปีแบบนี้ พี่มิ้นท์จะต้องมาพร้อมกับข้อมูลปรากฏการณ์ดาราศาสตร์ที่ห้ามพลาด (ที่สามารถคาดการณ์ล่วงหน้าได้) ของปี 2560 แน่นอน
1. ดาวพฤหัสบดีใกล้โลก 7-8 เม.ย. 60
ดาวพฤหัสบดีเป็นดาวเคราะห์ขนาดใหญ่ เราจึงมองเห็นความสว่างของดาวพฤหัสบดีได้ด้วยตาเปล่า ซึ่งในวันที่ 7-8 เม.ย.นี้ ก่อนสงกรานต์เราจะได้มองเห็นความสวยงามของดาวพฤหัสอีกครั้ง เพราะจะโคจรมาอยู่ในตำแหน่งตรงข้ามกับดวงอาทิตย์ เรียงลำดับคือ มีดาวพฤหัสบดี โลก และดวงอาทิตย์ เรียงกันเป็นเส้นตรง (โลกอยู่ตรงกลาง) ดาวพฤหัสจะเข้าใกล้โลกมากที่สุดในรอบปี ที่ระยะทางประมาณ 667 ล้านกิโลเมตร จากเดิมที่อยู่ห่างจากโลกเฉลี่ย 778.3 ล้านกิโลเมตร มองเห็นได้ทางทิศตะวันออก หลังดวงอาทิตย์ตกลับขอบฟ้า จนถึงรุ่งเช้า จริงๆ แล้ว ปรากฏการณ์นี้สามารถมองเห็นได้ถึง 10 เดือน แต่ช่วงนี้จะสว่างมากที่สุดและใหญ่มากที่สุดด้วย ฉะนั้น ห้ามพลาดนะคะ
2. ดาวเสาร์ใกล้โลก 15 มิถุนายน 2560
ปีนี้ยังมีอีกเหตุการณ์ที่ดาวเคราะห์ดวงอื่นเข้ามาใกล้โลก นั่นก็คือ ดาวเสาร์ใกล้โลกค่ะ ถัดมาอีก 2 เดือน 15 มิถุนายน 2560 ดาวเสาร์จะโคจรมาอยู่ในตำแหน่งตรงข้ามกับดวงอาทิตย์ เป็นตำแหน่งที่ดาวเสาร์ โลก และดวงอาทิตย์ เรียงกันเป็นเส้นตรง (โลกอยู่ตรงกลาง) ทำให้ดาวเสาร์อยู่ในตำแหน่งใกล้โลกมากที่สุดในรอบปีที่ระยะทางประมาณ 1,352 ล้านกิโลเมตร จะมองเห็นดาวเสาร์พร้อมวงแหวนที่สว่างมาก อยู่ให้มองเห็นนานตลอดทั้งคืนด้วยนะคะ เรียกว่าอยู่ตั้งแต่ดวงอาทิตย์ตกดินจนดวงอาทิตย์ขึ้นในเช้าวันถัดไป
นอกจากนี้ในช่วงวันดังกล่าวจะสังเกตขึ้นระนาบวงแหวนดาวเสาร์ปรากฏเอียงทำมุมกว่า 26 องศากับระดับสายตา ถ้าดูด้วยกล้องโทรทรรศน์ที่มีขนาดหน้ากล้องตั้งแต่ 4 นิ้วหรือมีกำลังขยายตั้งแต่ 50 เท่าขึ้นไป จะมองเห็นวงแหวนดาวเสาร์ได้ชัดขึ้น ซึ่งองศาของวงแหวนระดับนี้ บอกเลยว่าหาดูได้ยากมากๆ ค่ะ
3. จันทรุปราคาในไทย และสุริยุปราคาในต่างประเทศ
ในปีนี้ บ้านเรามีอุปราคาสำคัญๆ 2 ครั้ง คือ จันทรุปราคาเงามัว 11 ก.พ. และจันทรุปราคาบางส่วน 7-8 ส.ค. และมีอีก 2 เหตุการณ์ที่มองไม่เห็นในไทย คือ สุริยุปราคาวงแหวน 26 ก.พ. และสุริยุปราคาเต็มดวง 22 ส.ค. รายละเอียดของแต่ละเหตุการณ์เป็นยังไง มาดูกันค่ะ
- จันทรุปราคาเงามัว เกิดขึ้นช่วงเช้ามืดก่อนดวงอาทิตย์ขึ้นของวันที่ 11 ก.พ. ตั้งแต่ช่วง ตี 5.34 - 06.48 น. แต่เราจะยังมองเห็นดวงจันทร์เต็มดวงอยู่นะคะ เพราะดวงจันทร์โคจรเข้าไปในเงามัวของโลกบางส่วน ไม่ได้เข้าไปในเงามืด ดวงจันทร์จึงไม่เว้าแหว่ง แค่ความสว่างลดลง และมองเห็นยาก ต้องดูผ่านกล้องโทรทรรศน์ถึงจะมองเห็นปรากฏการณ์นี้ได้
- จันทรุปราคาบางส่วน เกิดช่วงหลังเที่ยงคืนของวันที่ 7 ส.ค. ถึงเช้ามืดของวันที่ 8 ส.ค. ดวงจันทร์เริ่มเข้าสู่เงามัวของโลกตั้งแต่ 00.22 - 02.18 น. จะเห็นดวงจันทร์เว้าแหว่งเล็กน้อยเท่านั้น แต่ถ้าน้องๆ เฝ้ารอจันทรุปราคาเต็มดวง บอกเลยว่าไม่นานเกินรอ ปีหน้าก็จะได้ชมกันแล้ว แถมเกิดขึ้นถึง 2 ครั้งในปีเดียวกัน คือ 31 ม.ค.61 และ 28 ก.ค.61 ค่ะ
- สุริยุปราคาวงแหวน 26 ก.พ. แนวคราสวงแหวนพาดผ่านตอนใต้และตะวันตกของทวีปแอฟริกา บางส่วนของทวีปอเมริกาใต้
- สุริยุปราคาเต็มดวง 21 ส.ค. เป็นปรากฏการณ์ที่ทั่วโลกต้องจับตาชมค่ะ เพราะเป็นสุริยุปราคาเต็มดวงครั้งแรกในรอบ 38 ปี ที่แนวคราสเต็มดวงพาดผ่านกลางประเทศสหรัฐอเมริกา พูดมาขนาดนี้ แน่นอนว่าที่ประเทศไทยมองไม่เห็นแน่นอน แต่น้องๆ ก็สามารถรอติดตามข่าวได้ จะเกิดขึ้นในคืนวันที่ 21 ส.ค. เวลา 22.46 น. ถึง 04.04 น.ของวันที่ 22 ส.ค. ตามเวลาในประเทศไทย และอย่างที่บอกไปว่าทั่วโลกจับตาดู ทำให้ตอนนี้ผู้คนเริ่มจับจองที่พักในบริเวณที่มองเห็นสุริยุปราคาจนใกล้เต็มแล้วด้วยค่ะ
4. ฝนดาวตก
ในปี 2560 ยังมีฝนดาวตกให้ติดตามกันต่อเนื่องตลอดทั้งปี มีโอกาสได้ไปนั่งนับฝนดาวตกบรรยากาศโรแมนติกกันอีกแล้ว ยกตัวอย่างกลุ่มฝนดาวตกเด่นๆ ที่จะเกิดขึ้นในปีนี้ เช่น
- ฝนดาวตกอีต้า-อควอริดส์ 6-7 พ.ค. ตกเฉลี่ย 55 ดวงต่อชั่วโมง
- ฝนดาวตกเพอร์เซอิดส์ 12-13 ส.ค. ตกเฉลี่ย 100 ดวงต่อชั่วโมง แต่น่าเสียดายว่าประเทศไทยอยู่ในช่วงหน้าฝน เมฆเยอะ อาจจะไม่ค่อยได้เห็น ยกเว้นบางพื้นที่ของภาคใต้ ที่ฝนทิ้งช่วงก็มีโอกาสมองเห็นได้บ้าง
- ฝนดาวตกโอไรโอนิดส์ 21-22 ต.ค. ตกเฉลี่ย 25 ดวงต่อชั่วโมง
- ฝนดาวตกเจมินิดส์ 13-14 ธ.ค. ตกเฉลี่ย 120 ดวงต่อชั่วโมง คาดว่าเป็นกลุ่มฝนดาวตกที่โดดเด่นในปีนี้ เพราะมองเห็นได้ตั้งแต่เวลา 3 ทุ่มจนถึงเช้าอีกวัน
5.ดาวเคราะห์ชุมนุม 13 พฤศจิกายน 2560
ดาวเคราะห์ชุมนุมเป็นปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์ที่น่าตื่นเต้นค่ะ ซึ่งในปีนี้จะเป็นการกลับมาเคียงคู่กันอีกรอบของดาวศุกร์และดาวพฤหัสบดี ซึ่งหาดูได้ยาก ดาวศุกร์จะเคียงชิดใกล้กับดาวพฤหัสบดีที่ระยะเชิงมุม 0.6 องศา ในคืนวันที่ 13 พ.ย.60 ค่ะ ใกล้ๆ ถึงวัน พี่มิ้นท์คงได้มีโอกาสพูดถึงปรากฏการณ์นี้อีกครั้ง เพื่อย้ำเตือนให้น้องๆ รอชมกันด้วย^^
6. ปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์อื่นๆ
- ปรากฏการณ์ดวงจันทร์เต็มดวงใกล้โลกที่สุด - ดวงจันทร์เต็มดวงไกลโลกที่สุด เป็นเหตุการณ์ที่มองเห็นดวงจันทร์มีขนาดต่างกันอย่างชัดเจน ในปีนี้ ดวงจันทร์เต็มดวงใกล้โลกตรงกับวันที่ 3 ธ.ค. (แต่ขนาดยังใหญ่สู้วันที่ 2 ม.ค.61 ไม่ได้ค่ะ) และดวงจันทร์ไกลโลกมากที่สุดตรงกับวันที่ 9 มิ.ย.
- ดวงอาทิตย์ตั้งฉาก เพราะโลกมีแกนเอียง 23 องศาและโคจรรอบดวงอาทิตย์ ประเทศไทยซึ่งตั้งอยู่ระหว่างแนวละติจูด 5-20 องศาเหนือ จึงมีโอกาสที่จะเกิดปรากฏการณ์พระอาทิตย์ตั้งฉาก เรียงลำดับตามจังหวัดดังนี้ สงขลาฯ 8 เม.ย., กรุงเทพฯ 27 เม.ย., นครราชสีมา 30 เม.ย., และเชียงใหม่ 14 พ.ค. แต่จะเป็นวันที่ร้อนที่สุดของปีหรือเปล่า ต้องรอฟังจากกรมอุตุฯ ด้วยนะคะ เพราะมีปัจจัยหลายอย่างที่ทำให้เกิดความร้อน ไม่ใช่ดวงอาทิตย์อย่างเดียว
- ปรากฏการณ์เกี่ยวกับกลางวันและกลางคืน ได้แก่
* วันวสันตวิษุวัต 20 มี.ค. (กลางวันกลางคืนยาวเท่ากัน ซีกโลกเหนือ เริ่มต้นฤดูใบไม้ผลิ, ซีกโลกใต้ เริ่มต้นฤดูใบไม้ร่วง)
* วันครีษมายัน 21 มิ.ย. (ซีกโลกเหนือ กลางวันยาวที่สุด, ซีกโลกใต้ กลางวันสั้นที่สุด)
* วันศารทวิษุวัต 23 ก.ย. (กลางวันกลางคืนยาวเท่ากัน ซีกโลกเหนือ เริ่มต้นฤดูใบไม้ร่วง, ซีกโลกใต้ เริ่มต้นฤดูใบไม้ผลิ)
* วันเหมายัน 21 ธ.ค. (ซีกโลกเหนือ กลางวันสั้นที่สุด, ซีกโลกใต้ กลางวันยาวที่สุด)
7. การติดตามยานสำรวจอวกาศ
มียานอวกาศหลายลำหลายสัญชาติที่กำลังล่องลอยอยู่กลางอวกาศเพื่อสำรวจดาวเคราะห์เพื่อนบ้าน ซึ่งปีนี้เป็นปีทองที่เราจะได้อัพเดทความเคลื่อนไหวจากยานแต่ละลำ อาทิ ยานอวกาศจูโนสำรวจดาวพฤหัสบดี, ยาน Akatsuki จากญี่ปุ่นสำรวจดาวศุกร์, ภารกิจสำรวจดาวอังคารอีกหลายลำ แต่ที่น่าจับตาที่สุด คือ ภารกิจสำรวจดาวเสาร์ของยานแคสสินี ที่เดินทางถึงดาวเสาร์ตั้งแต่ปี 2008 ซึ่งในปีนี้ยานจะหมดอายุลง และต้องทำลายด้วยการบังคับให้พุ่งชนดาวเสาร์ เพื่อป้องกันการพุ่งชนดาวเคราะห์หรือดาวอื่นๆ รวมถึงป้องกันเชื้อโรคที่ติดไปกับยานไม่ให้กระจายหรือไปทำลายระบบนิเวศบนดาวเคราะห์ดวงอื่นๆ
3 ความเปลี่ยนแปลงในวงการดาราศาสตร์ไทย ปี 2560
มาต่อกันที่เรื่องราวดีๆ ที่จะเกิดขึ้นในแวดวงดาราศาสตร์บ้านเรากันบ้าง ปีนี้สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) ยังเดินหน้าส่งเสริมและสนับสนุน ในการสร้างและถ่ายทอดความรู้ทางดาราศาสตร์ให้ถึงมือชาวไทยเหมือนเดิม
1. โครงการกระจายโอกาสการเรียนรู้ดาราศาสตร์ 77 จังหวัด และ กิจกรรมดาราศาสตร์
ตั้งแต่ปี 2558 สดร. ได้คัดเลือกโรงเรียนจากทั่วประเทศเพื่อมอบกล้องโทรทรรศน์และสื่อการเรียนรู้ดาราศาสตร์ สำหรับใช้จัดการเรียนการสอน ทำกิจกรรมทางดาราศาสตร์ 2 ปีที่ผ่านมา มอบไปแล้วถึง 61 จังหวัด รวม 160 โรงเรียน และในปี 2560 ตั้งเป้าเพิ่มอีก 100 โรงเรียน และตั้งมุมดาราศาสตร์ในโรงเรียน เพื่อกระตุ้นให้เด็กไทยหันมาสนใจวิทยาศาสตร์และดาราศาสตร์มากขึ้น น้องๆ โรงเรียนไหนได้รับมอบแล้วและทดลองใช้แล้ว มาเล่าสู่กันฟังได้นะคะ
นอกจากการมอบกล้องโทรทรรศน์แล้ว สดร. ยังทยอยจัดกิจกรรมทางดาราศาสตร์อย่างต่อเนื่อง ไม่ว่าจะเป็นกิจกรรม Astro Talk ค่ายเยาวชนคนดูดาวและแลกเปลี่ยนวัฒนธรรม เปิดบ้านหอดูดาวแห่งชาติ ฯลฯ สามารถติดตามกิจกรรมที่ สดร. จัดได้ที่ www.narit.or.th ค่ะ
2. โครงสร้างพื้นฐานทางดาราศาสตร์ไทย
หลายคนอาจจะยังไม่รู้ว่า ในประเทศไทยมีหอดูดาวแห่งชาติกระจายอยู่ทุกภูมิภาค ซึ่งเราสามารถเข้าไปใช้บริการได้ และยังมีเครือข่ายทางดาราศาสตร์ที่ร่วมมือกับต่างประเทศเพื่อยกระดับดาราศาสตร์บ้านเราอีกด้วย
- หอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ 7 รอบพระชนมพรรษา (เชียงใหม่) หรือหอดูดาวแห่งชาติ ตั้งอยู่ที่อุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์ เป็นหอดูดาวเพียงไม่กี่แห่งในโลกที่ตั้งอยู่ใกล้เส้นศูนย์สูตร สังเกตการณ์ได้ทั้งซีกฟ้าเหนือและซีกฟ้าใต้ได้ตลอดทั้งปี ภายในหอดูดาวประกอบไปด้วย อาคารหอดูดาว มีโดมที่ติดตั้งกล้องโทรทรรศน์ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 2.4 เมตร ส่วนอาคารควบคุม จะเป็นที่ปฏิบัติงานของนักดาราศาสตร์และพื้นที่จัดแสดงนิทรรศการ สำหรับหอดูดาวนี้นับเป็นหอดูดาวที่ทันสมัยที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เลยก็ว่าได้
- หอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ 7 รอบ พระชนมพรรษา ภูมิภาค (นครราชสีมา ฉะเชิงเทรา สงขลา พิษณุโลก ขอนแก่น) มีแผนจะสร้างทั้งหมด 5 แห่ง ปัจจุบันเปิดดำเนินการแล้ว 2 แห่งคือ นครราชสีมาและฉะเชิงเทรา ส่วนหอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ 7 รอบฯ สงขลา อยู่ระหว่างการก่อสร้าง คาดว่าจะแล้วเสร็จปลายปี 2560
- อุทยานดาราศาสตร์สิรินธร อ.แม่ริม จ.เชียงใหม่ เป็นศูนย์กลางเชื่อมโยงหอดูดาวเฉลิมพระเกียรติฯ ทั้ง 6 แห่ง และเชื่อมโยงเครือข่ายกล้องโทรทรรศน์ทางไกลอัตโนมัติของสถาบันและหอดูดาวเครือข่ายต่างประเทศที่ตั้งอยู่ในต่างประเทศ และยังมีแผนจัดตั้งศูนย์ฝึกอบรมทางดาราศาสตร์ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อีกด้วย นับเป็นศูนย์รวมศิลปวิทยาการ เทคโนโลยี และนวัตกรรมที่เกี่ยวข้องกับดาราศาสตร์
- เครือข่ายกล้องโทรทรรศน์ทางไกลอัตโนมัติ มีแผนติดตั้งกล้องโทรทรรศน์ ควบคุมการทำงานทางไกล ในสถานที่ที่มีทัศนวิสัยทางดาราศาสตร์ดีเยี่ยม เช่น จีน ชิลี สหรัฐอเมริกา และเม็กซิโก ซึ่งจะช่วยให้นักดาราศาสตร์ไทยติดตามการเปลี่ยนแปลงวัตถุบนท้องฟ้าทั้งซีกฟ้าเหนือและฟ้าใต้ได้ตลอดเวลา ติดตั้งเสร็จไปแล้ว 3 แห่ง คือ หอดูดาวเซอร์โรโทโลโล อินเตอร์อเมริกัน (สาธารณรัฐชิลี) หอดูดาวเกาเหมยกู่ (จีน) และหอดูดาวเซียร่ารีโมท (สหรัฐอเมริกา) และมีแผนติดตั้งอีก 1 แห่ง ณ หอดูดาว Siding Spring ประเทศออสเตรเลีย
- เครือข่ายดาราศาสตร์วิทยุและยีออเดซี ประเทศไทยอยู่ในตำแหน่งที่ตั้งที่เป็นศูนย์กลางของภูมิภาค เหมาะที่จะตั้งกล้องโทรทรรศน์วิทยุขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางระดับ 25 เมตรขึ้นไป เพื่อเชื่อมต่อและร่วมสังเกตการณ์กับเครือข่าย VLBI ซึ่งเป็นความร่วมมือกับหลายหน่วยงานในต่างประเทศ เช่น จีน เกาหลี ญี่ปุ่น ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ เยอรมัน อังกฤษ เป็นต้น ซึ่งจะช่วยพัฒนางานวิจัยด้านดาราศาสตร์วิทยุและธรณีวิทยาในประเทศไทย โดยเฉพาะเรื่องการศึกษาผลกระทบต่อการเกิดภัยพิบัติบนโลก เช่น การเกิดแผ่นดินไหวหรือสึนามิ
ขอขอบคุณข้อมูลจาก
สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน)
www.facebook.com/NARITpage/, www.narit.or.th
สำหรับปี 2560 สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) โดย รศ.บุญรักษา สุนทรธรรม ผู้อำนวยการ สดร. ดร.ศรัณย์ โปษยะจินดา รองผู้อำนวยการ สดร. และ ดร.พฤทธิ์ เจริญจิตติชัย นักวิจัย สดร. ได้ร่วมพูดถึง 10 เรื่องเด่นดาราศาสตร์ในปี 2560 บอกเลยว่าจัดเต็มกันตั้งแต่เดือนเมษายนของปีนี้เลย จะมีอะไรบ้าง ไปติดตามกันค่ะ
1. ดาวพฤหัสบดีใกล้โลก 7-8 เม.ย. 60
ดาวพฤหัสบดีเป็นดาวเคราะห์ขนาดใหญ่ เราจึงมองเห็นความสว่างของดาวพฤหัสบดีได้ด้วยตาเปล่า ซึ่งในวันที่ 7-8 เม.ย.นี้ ก่อนสงกรานต์เราจะได้มองเห็นความสวยงามของดาวพฤหัสอีกครั้ง เพราะจะโคจรมาอยู่ในตำแหน่งตรงข้ามกับดวงอาทิตย์ เรียงลำดับคือ มีดาวพฤหัสบดี โลก และดวงอาทิตย์ เรียงกันเป็นเส้นตรง (โลกอยู่ตรงกลาง) ดาวพฤหัสจะเข้าใกล้โลกมากที่สุดในรอบปี ที่ระยะทางประมาณ 667 ล้านกิโลเมตร จากเดิมที่อยู่ห่างจากโลกเฉลี่ย 778.3 ล้านกิโลเมตร มองเห็นได้ทางทิศตะวันออก หลังดวงอาทิตย์ตกลับขอบฟ้า จนถึงรุ่งเช้า จริงๆ แล้ว ปรากฏการณ์นี้สามารถมองเห็นได้ถึง 10 เดือน แต่ช่วงนี้จะสว่างมากที่สุดและใหญ่มากที่สุดด้วย ฉะนั้น ห้ามพลาดนะคะ
2. ดาวเสาร์ใกล้โลก 15 มิถุนายน 2560
ปีนี้ยังมีอีกเหตุการณ์ที่ดาวเคราะห์ดวงอื่นเข้ามาใกล้โลก นั่นก็คือ ดาวเสาร์ใกล้โลกค่ะ ถัดมาอีก 2 เดือน 15 มิถุนายน 2560 ดาวเสาร์จะโคจรมาอยู่ในตำแหน่งตรงข้ามกับดวงอาทิตย์ เป็นตำแหน่งที่ดาวเสาร์ โลก และดวงอาทิตย์ เรียงกันเป็นเส้นตรง (โลกอยู่ตรงกลาง) ทำให้ดาวเสาร์อยู่ในตำแหน่งใกล้โลกมากที่สุดในรอบปีที่ระยะทางประมาณ 1,352 ล้านกิโลเมตร จะมองเห็นดาวเสาร์พร้อมวงแหวนที่สว่างมาก อยู่ให้มองเห็นนานตลอดทั้งคืนด้วยนะคะ เรียกว่าอยู่ตั้งแต่ดวงอาทิตย์ตกดินจนดวงอาทิตย์ขึ้นในเช้าวันถัดไป
นอกจากนี้ในช่วงวันดังกล่าวจะสังเกตขึ้นระนาบวงแหวนดาวเสาร์ปรากฏเอียงทำมุมกว่า 26 องศากับระดับสายตา ถ้าดูด้วยกล้องโทรทรรศน์ที่มีขนาดหน้ากล้องตั้งแต่ 4 นิ้วหรือมีกำลังขยายตั้งแต่ 50 เท่าขึ้นไป จะมองเห็นวงแหวนดาวเสาร์ได้ชัดขึ้น ซึ่งองศาของวงแหวนระดับนี้ บอกเลยว่าหาดูได้ยากมากๆ ค่ะ
3. จันทรุปราคาในไทย และสุริยุปราคาในต่างประเทศ
ในปีนี้ บ้านเรามีอุปราคาสำคัญๆ 2 ครั้ง คือ จันทรุปราคาเงามัว 11 ก.พ. และจันทรุปราคาบางส่วน 7-8 ส.ค. และมีอีก 2 เหตุการณ์ที่มองไม่เห็นในไทย คือ สุริยุปราคาวงแหวน 26 ก.พ. และสุริยุปราคาเต็มดวง 22 ส.ค. รายละเอียดของแต่ละเหตุการณ์เป็นยังไง มาดูกันค่ะ
- จันทรุปราคาเงามัว เกิดขึ้นช่วงเช้ามืดก่อนดวงอาทิตย์ขึ้นของวันที่ 11 ก.พ. ตั้งแต่ช่วง ตี 5.34 - 06.48 น. แต่เราจะยังมองเห็นดวงจันทร์เต็มดวงอยู่นะคะ เพราะดวงจันทร์โคจรเข้าไปในเงามัวของโลกบางส่วน ไม่ได้เข้าไปในเงามืด ดวงจันทร์จึงไม่เว้าแหว่ง แค่ความสว่างลดลง และมองเห็นยาก ต้องดูผ่านกล้องโทรทรรศน์ถึงจะมองเห็นปรากฏการณ์นี้ได้
- จันทรุปราคาบางส่วน เกิดช่วงหลังเที่ยงคืนของวันที่ 7 ส.ค. ถึงเช้ามืดของวันที่ 8 ส.ค. ดวงจันทร์เริ่มเข้าสู่เงามัวของโลกตั้งแต่ 00.22 - 02.18 น. จะเห็นดวงจันทร์เว้าแหว่งเล็กน้อยเท่านั้น แต่ถ้าน้องๆ เฝ้ารอจันทรุปราคาเต็มดวง บอกเลยว่าไม่นานเกินรอ ปีหน้าก็จะได้ชมกันแล้ว แถมเกิดขึ้นถึง 2 ครั้งในปีเดียวกัน คือ 31 ม.ค.61 และ 28 ก.ค.61 ค่ะ
- สุริยุปราคาวงแหวน 26 ก.พ. แนวคราสวงแหวนพาดผ่านตอนใต้และตะวันตกของทวีปแอฟริกา บางส่วนของทวีปอเมริกาใต้
- สุริยุปราคาเต็มดวง 21 ส.ค. เป็นปรากฏการณ์ที่ทั่วโลกต้องจับตาชมค่ะ เพราะเป็นสุริยุปราคาเต็มดวงครั้งแรกในรอบ 38 ปี ที่แนวคราสเต็มดวงพาดผ่านกลางประเทศสหรัฐอเมริกา พูดมาขนาดนี้ แน่นอนว่าที่ประเทศไทยมองไม่เห็นแน่นอน แต่น้องๆ ก็สามารถรอติดตามข่าวได้ จะเกิดขึ้นในคืนวันที่ 21 ส.ค. เวลา 22.46 น. ถึง 04.04 น.ของวันที่ 22 ส.ค. ตามเวลาในประเทศไทย และอย่างที่บอกไปว่าทั่วโลกจับตาดู ทำให้ตอนนี้ผู้คนเริ่มจับจองที่พักในบริเวณที่มองเห็นสุริยุปราคาจนใกล้เต็มแล้วด้วยค่ะ
4. ฝนดาวตก
ในปี 2560 ยังมีฝนดาวตกให้ติดตามกันต่อเนื่องตลอดทั้งปี มีโอกาสได้ไปนั่งนับฝนดาวตกบรรยากาศโรแมนติกกันอีกแล้ว ยกตัวอย่างกลุ่มฝนดาวตกเด่นๆ ที่จะเกิดขึ้นในปีนี้ เช่น
- ฝนดาวตกอีต้า-อควอริดส์ 6-7 พ.ค. ตกเฉลี่ย 55 ดวงต่อชั่วโมง
- ฝนดาวตกเพอร์เซอิดส์ 12-13 ส.ค. ตกเฉลี่ย 100 ดวงต่อชั่วโมง แต่น่าเสียดายว่าประเทศไทยอยู่ในช่วงหน้าฝน เมฆเยอะ อาจจะไม่ค่อยได้เห็น ยกเว้นบางพื้นที่ของภาคใต้ ที่ฝนทิ้งช่วงก็มีโอกาสมองเห็นได้บ้าง
- ฝนดาวตกโอไรโอนิดส์ 21-22 ต.ค. ตกเฉลี่ย 25 ดวงต่อชั่วโมง
- ฝนดาวตกเจมินิดส์ 13-14 ธ.ค. ตกเฉลี่ย 120 ดวงต่อชั่วโมง คาดว่าเป็นกลุ่มฝนดาวตกที่โดดเด่นในปีนี้ เพราะมองเห็นได้ตั้งแต่เวลา 3 ทุ่มจนถึงเช้าอีกวัน
5.ดาวเคราะห์ชุมนุม 13 พฤศจิกายน 2560
ดาวเคราะห์ชุมนุมเป็นปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์ที่น่าตื่นเต้นค่ะ ซึ่งในปีนี้จะเป็นการกลับมาเคียงคู่กันอีกรอบของดาวศุกร์และดาวพฤหัสบดี ซึ่งหาดูได้ยาก ดาวศุกร์จะเคียงชิดใกล้กับดาวพฤหัสบดีที่ระยะเชิงมุม 0.6 องศา ในคืนวันที่ 13 พ.ย.60 ค่ะ ใกล้ๆ ถึงวัน พี่มิ้นท์คงได้มีโอกาสพูดถึงปรากฏการณ์นี้อีกครั้ง เพื่อย้ำเตือนให้น้องๆ รอชมกันด้วย^^
6. ปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์อื่นๆ
- ปรากฏการณ์ดวงจันทร์เต็มดวงใกล้โลกที่สุด - ดวงจันทร์เต็มดวงไกลโลกที่สุด เป็นเหตุการณ์ที่มองเห็นดวงจันทร์มีขนาดต่างกันอย่างชัดเจน ในปีนี้ ดวงจันทร์เต็มดวงใกล้โลกตรงกับวันที่ 3 ธ.ค. (แต่ขนาดยังใหญ่สู้วันที่ 2 ม.ค.61 ไม่ได้ค่ะ) และดวงจันทร์ไกลโลกมากที่สุดตรงกับวันที่ 9 มิ.ย.
- ดวงอาทิตย์ตั้งฉาก เพราะโลกมีแกนเอียง 23 องศาและโคจรรอบดวงอาทิตย์ ประเทศไทยซึ่งตั้งอยู่ระหว่างแนวละติจูด 5-20 องศาเหนือ จึงมีโอกาสที่จะเกิดปรากฏการณ์พระอาทิตย์ตั้งฉาก เรียงลำดับตามจังหวัดดังนี้ สงขลาฯ 8 เม.ย., กรุงเทพฯ 27 เม.ย., นครราชสีมา 30 เม.ย., และเชียงใหม่ 14 พ.ค. แต่จะเป็นวันที่ร้อนที่สุดของปีหรือเปล่า ต้องรอฟังจากกรมอุตุฯ ด้วยนะคะ เพราะมีปัจจัยหลายอย่างที่ทำให้เกิดความร้อน ไม่ใช่ดวงอาทิตย์อย่างเดียว
- ปรากฏการณ์เกี่ยวกับกลางวันและกลางคืน ได้แก่
* วันวสันตวิษุวัต 20 มี.ค. (กลางวันกลางคืนยาวเท่ากัน ซีกโลกเหนือ เริ่มต้นฤดูใบไม้ผลิ, ซีกโลกใต้ เริ่มต้นฤดูใบไม้ร่วง)
* วันครีษมายัน 21 มิ.ย. (ซีกโลกเหนือ กลางวันยาวที่สุด, ซีกโลกใต้ กลางวันสั้นที่สุด)
* วันศารทวิษุวัต 23 ก.ย. (กลางวันกลางคืนยาวเท่ากัน ซีกโลกเหนือ เริ่มต้นฤดูใบไม้ร่วง, ซีกโลกใต้ เริ่มต้นฤดูใบไม้ผลิ)
* วันเหมายัน 21 ธ.ค. (ซีกโลกเหนือ กลางวันสั้นที่สุด, ซีกโลกใต้ กลางวันยาวที่สุด)
7. การติดตามยานสำรวจอวกาศ
มียานอวกาศหลายลำหลายสัญชาติที่กำลังล่องลอยอยู่กลางอวกาศเพื่อสำรวจดาวเคราะห์เพื่อนบ้าน ซึ่งปีนี้เป็นปีทองที่เราจะได้อัพเดทความเคลื่อนไหวจากยานแต่ละลำ อาทิ ยานอวกาศจูโนสำรวจดาวพฤหัสบดี, ยาน Akatsuki จากญี่ปุ่นสำรวจดาวศุกร์, ภารกิจสำรวจดาวอังคารอีกหลายลำ แต่ที่น่าจับตาที่สุด คือ ภารกิจสำรวจดาวเสาร์ของยานแคสสินี ที่เดินทางถึงดาวเสาร์ตั้งแต่ปี 2008 ซึ่งในปีนี้ยานจะหมดอายุลง และต้องทำลายด้วยการบังคับให้พุ่งชนดาวเสาร์ เพื่อป้องกันการพุ่งชนดาวเคราะห์หรือดาวอื่นๆ รวมถึงป้องกันเชื้อโรคที่ติดไปกับยานไม่ให้กระจายหรือไปทำลายระบบนิเวศบนดาวเคราะห์ดวงอื่นๆ
3 ความเปลี่ยนแปลงในวงการดาราศาสตร์ไทย ปี 2560
มาต่อกันที่เรื่องราวดีๆ ที่จะเกิดขึ้นในแวดวงดาราศาสตร์บ้านเรากันบ้าง ปีนี้สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) ยังเดินหน้าส่งเสริมและสนับสนุน ในการสร้างและถ่ายทอดความรู้ทางดาราศาสตร์ให้ถึงมือชาวไทยเหมือนเดิม
1. โครงการกระจายโอกาสการเรียนรู้ดาราศาสตร์ 77 จังหวัด และ กิจกรรมดาราศาสตร์
ตั้งแต่ปี 2558 สดร. ได้คัดเลือกโรงเรียนจากทั่วประเทศเพื่อมอบกล้องโทรทรรศน์และสื่อการเรียนรู้ดาราศาสตร์ สำหรับใช้จัดการเรียนการสอน ทำกิจกรรมทางดาราศาสตร์ 2 ปีที่ผ่านมา มอบไปแล้วถึง 61 จังหวัด รวม 160 โรงเรียน และในปี 2560 ตั้งเป้าเพิ่มอีก 100 โรงเรียน และตั้งมุมดาราศาสตร์ในโรงเรียน เพื่อกระตุ้นให้เด็กไทยหันมาสนใจวิทยาศาสตร์และดาราศาสตร์มากขึ้น น้องๆ โรงเรียนไหนได้รับมอบแล้วและทดลองใช้แล้ว มาเล่าสู่กันฟังได้นะคะ
นอกจากการมอบกล้องโทรทรรศน์แล้ว สดร. ยังทยอยจัดกิจกรรมทางดาราศาสตร์อย่างต่อเนื่อง ไม่ว่าจะเป็นกิจกรรม Astro Talk ค่ายเยาวชนคนดูดาวและแลกเปลี่ยนวัฒนธรรม เปิดบ้านหอดูดาวแห่งชาติ ฯลฯ สามารถติดตามกิจกรรมที่ สดร. จัดได้ที่ www.narit.or.th ค่ะ
2. โครงสร้างพื้นฐานทางดาราศาสตร์ไทย
หลายคนอาจจะยังไม่รู้ว่า ในประเทศไทยมีหอดูดาวแห่งชาติกระจายอยู่ทุกภูมิภาค ซึ่งเราสามารถเข้าไปใช้บริการได้ และยังมีเครือข่ายทางดาราศาสตร์ที่ร่วมมือกับต่างประเทศเพื่อยกระดับดาราศาสตร์บ้านเราอีกด้วย
- หอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ 7 รอบพระชนมพรรษา (เชียงใหม่) หรือหอดูดาวแห่งชาติ ตั้งอยู่ที่อุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์ เป็นหอดูดาวเพียงไม่กี่แห่งในโลกที่ตั้งอยู่ใกล้เส้นศูนย์สูตร สังเกตการณ์ได้ทั้งซีกฟ้าเหนือและซีกฟ้าใต้ได้ตลอดทั้งปี ภายในหอดูดาวประกอบไปด้วย อาคารหอดูดาว มีโดมที่ติดตั้งกล้องโทรทรรศน์ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 2.4 เมตร ส่วนอาคารควบคุม จะเป็นที่ปฏิบัติงานของนักดาราศาสตร์และพื้นที่จัดแสดงนิทรรศการ สำหรับหอดูดาวนี้นับเป็นหอดูดาวที่ทันสมัยที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เลยก็ว่าได้
- หอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ 7 รอบ พระชนมพรรษา ภูมิภาค (นครราชสีมา ฉะเชิงเทรา สงขลา พิษณุโลก ขอนแก่น) มีแผนจะสร้างทั้งหมด 5 แห่ง ปัจจุบันเปิดดำเนินการแล้ว 2 แห่งคือ นครราชสีมาและฉะเชิงเทรา ส่วนหอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ 7 รอบฯ สงขลา อยู่ระหว่างการก่อสร้าง คาดว่าจะแล้วเสร็จปลายปี 2560
- อุทยานดาราศาสตร์สิรินธร อ.แม่ริม จ.เชียงใหม่ เป็นศูนย์กลางเชื่อมโยงหอดูดาวเฉลิมพระเกียรติฯ ทั้ง 6 แห่ง และเชื่อมโยงเครือข่ายกล้องโทรทรรศน์ทางไกลอัตโนมัติของสถาบันและหอดูดาวเครือข่ายต่างประเทศที่ตั้งอยู่ในต่างประเทศ และยังมีแผนจัดตั้งศูนย์ฝึกอบรมทางดาราศาสตร์ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อีกด้วย นับเป็นศูนย์รวมศิลปวิทยาการ เทคโนโลยี และนวัตกรรมที่เกี่ยวข้องกับดาราศาสตร์
- เครือข่ายกล้องโทรทรรศน์ทางไกลอัตโนมัติ มีแผนติดตั้งกล้องโทรทรรศน์ ควบคุมการทำงานทางไกล ในสถานที่ที่มีทัศนวิสัยทางดาราศาสตร์ดีเยี่ยม เช่น จีน ชิลี สหรัฐอเมริกา และเม็กซิโก ซึ่งจะช่วยให้นักดาราศาสตร์ไทยติดตามการเปลี่ยนแปลงวัตถุบนท้องฟ้าทั้งซีกฟ้าเหนือและฟ้าใต้ได้ตลอดเวลา ติดตั้งเสร็จไปแล้ว 3 แห่ง คือ หอดูดาวเซอร์โรโทโลโล อินเตอร์อเมริกัน (สาธารณรัฐชิลี) หอดูดาวเกาเหมยกู่ (จีน) และหอดูดาวเซียร่ารีโมท (สหรัฐอเมริกา) และมีแผนติดตั้งอีก 1 แห่ง ณ หอดูดาว Siding Spring ประเทศออสเตรเลีย
- เครือข่ายดาราศาสตร์วิทยุและยีออเดซี ประเทศไทยอยู่ในตำแหน่งที่ตั้งที่เป็นศูนย์กลางของภูมิภาค เหมาะที่จะตั้งกล้องโทรทรรศน์วิทยุขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางระดับ 25 เมตรขึ้นไป เพื่อเชื่อมต่อและร่วมสังเกตการณ์กับเครือข่าย VLBI ซึ่งเป็นความร่วมมือกับหลายหน่วยงานในต่างประเทศ เช่น จีน เกาหลี ญี่ปุ่น ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ เยอรมัน อังกฤษ เป็นต้น ซึ่งจะช่วยพัฒนางานวิจัยด้านดาราศาสตร์วิทยุและธรณีวิทยาในประเทศไทย โดยเฉพาะเรื่องการศึกษาผลกระทบต่อการเกิดภัยพิบัติบนโลก เช่น การเกิดแผ่นดินไหวหรือสึนามิ
3. ความร่วมมือทางดาราศาสตร์กับต่างประเทศ - ศูนย์ฝึกอบรมดาราศาสตร์นานาชาติภายใต้ยูเนสโก
เป็นโอกาสที่ทำให้คนไทยมีโอกาสทำกิจกรรม และฝึกอบรมร่วมกับชาติต่างๆ ซึ่งเป็นภารกิจที่สะท้อนให้เห็นความมุ่งมั่นของ สดร. ในการส่งเสริม สนับสนุน ด้านดาราศาสตร์ทั้งในไทยและการร่วมมือกับต่างชาติ
เป็นอย่างไรบ้างคะกับ 10 เรื่องดาราศาสตร์น่าติดตามในปี 2560 ซึ่ง สดร. แนะนำมาว่าไฮไลท์เด็ดอยู่ที่ดาวเคราะห์ใกล้โลก อุปราคาทั้งในและต่างประเทศ ฝนดาวตกเจมินิดส์ในคืนไร้แสงจันทร์รบกวน รวมถึงการติดตามภารกิจสุดท้ายของยานอวกาศแคสสินีสำรวจดาวเสาร์ก่อนจะต้องพุ่งชนดาวเสาร์เพื่อทำลายตัวเอง รู้สึกเหมือนกันไหมคะว่าน่าติดตามทุกเรื่องเลย อย่าลืมติดตามกันนะคะ^^
เป็นโอกาสที่ทำให้คนไทยมีโอกาสทำกิจกรรม และฝึกอบรมร่วมกับชาติต่างๆ ซึ่งเป็นภารกิจที่สะท้อนให้เห็นความมุ่งมั่นของ สดร. ในการส่งเสริม สนับสนุน ด้านดาราศาสตร์ทั้งในไทยและการร่วมมือกับต่างชาติ
เป็นอย่างไรบ้างคะกับ 10 เรื่องดาราศาสตร์น่าติดตามในปี 2560 ซึ่ง สดร. แนะนำมาว่าไฮไลท์เด็ดอยู่ที่ดาวเคราะห์ใกล้โลก อุปราคาทั้งในและต่างประเทศ ฝนดาวตกเจมินิดส์ในคืนไร้แสงจันทร์รบกวน รวมถึงการติดตามภารกิจสุดท้ายของยานอวกาศแคสสินีสำรวจดาวเสาร์ก่อนจะต้องพุ่งชนดาวเสาร์เพื่อทำลายตัวเอง รู้สึกเหมือนกันไหมคะว่าน่าติดตามทุกเรื่องเลย อย่าลืมติดตามกันนะคะ^^
ขอขอบคุณข้อมูลจาก
สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน)
www.facebook.com/NARITpage/, www.narit.or.th
6 ความคิดเห็น
โอย ชอบบบบ
น่าติดตามทุกเรื่องเลย
แถมช่วงเมษาด้วยดีมากเลย
ดีงามมมมมม เพิ่งเข้าค่ายดาราศาสตร์มา ได้รู้อะไรเยอะเลย ปกติก็ชอบอะไรที่เป็นอวกาศมาตั้งแต่เด็กๆ แต่ไม่เคยได้เรียนสักครั้ง พอขึ้น ม.4 แล้วได้เรียนดาราศาสตร์และได้เข้าค่าย ก็ยิ่งชอบ ได้ดูดาวด้วยยยยย TT โรงเรียนก็ได้รับกล้องดูดาวมาเหมือนกัน อยากได้กลับบ้านนนน ;-; ชอบมากเลยค่ะ อยากได้กล้องจริงๆนะเนี่ย ใครรับบริจาคบ้าง 5555
ครั้งที่แล้วพลาดไปตอนวันลอยกระทง ครั้งนี้ต้องไม่พลาด
จะรีบไปดูฝนดาวตกที่หน้าต่างบ้านค่ะ5555
น่าสนใจมากเลยค่ะ ขออนุญาตินะคะ หากสนใจบทความเกี่ยวกับการดูดาวลองเข้าไปดูเว็บนี้ดูนะคะ https://www.telescopethailand.com/category/astronomy-knowledge-astrograhpy/astronomy-knowledge/