งบเกินดุล VS ขาดดุล ต่างกันอย่างไร มารู้จักนโยบายการคลัง ออกสอบบ่อย!

สวัสดีค่ะน้อง  ๆ ชาวเด็กดี คอลัมน์ ‘รู้ไว้เผื่อออกสอบ’ ในวันนี้ เป็นหนึ่งในทอปปิคของวิชาเศรษฐศาสตร์ที่ชาว #dek68 คุ้นเคยกันดี เพราะว่าออกสอบบ่อย!! นั่นคือ ‘นโยบายการคลัง’ ซึ่งมักจำสับสนกับ นโยบายการเงิน นั่นเอง แต่ไม่ต้องกังวลไปค่ะ เพราะวันนี้พี่กระแตได้รวบรวมเนื้อหาสำคัญเกี่ยวกับนโยบายการคลัง ตั้งแต่ที่มาของรายรับ-รายจ่ายของรัฐบาล ประเภทของการดำเนินนโยบายการคลัง การใช้จ่ายงบประมาณ พร้อมทริคดี  ๆ ช่วยจำง่ายขึ้นมาฝากกันแล้ว

รายรับของรัฐบาลมาจากไหน? 

รายรับของรัฐบาลมีอยู่ด้วยกัน 2 ส่วน คือ รายรับที่เป็นรายได้และรายรับที่ไม่ใช่รายได้ 

1. รายรับที่เป็นรายได้ 

รายได้จากภาษีอากร ซึ่งถือเป็นรายได้หลักของรัฐบาล ประกอบด้วย  

• ภาษีทางตรง เช่น ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา
• ภาษีทางอ้อม เช่น ภาษีมูลค่าเพิ่มหรือ VAT, ภาษีสรรพสามิต

 รายได้ที่ไม่ได้มาจากภาษีอากร หมายถึง รายได้จากแหล่งอื่น ๆ ยกเว้นภาษีอากร อาทิ ค่าธรรมเนียม ค่าปรับ รายได้จากรัฐวิสาหกิจ เป็นต้น 

2. รายรับที่ไม่ใช่รายได้ 

เงินกู้ โดยรัฐบาลสามารถกู้ยืมเงินจากทั้งในและต่างประเทศในกรณีที่มีรายรับไม่เพียงพอ โดยการกู้ยืมของรัฐบาลจะทำให้เกิดหนี้สาธารณะขึ้น 

เงินคงคลัง คือ เงินที่เหลือจากการใช้จ่ายในปีก่อน ๆ ที่รัฐบาลเก็บสะสมเอาไว้ และนำออกมาใช้ในปีที่มีรายรับไม่เพียงพอแทนการกู้ยืม 

รายจ่ายของรัฐบาล 

เช่นเดียวกับหน่วยธุรกิจอื่น ๆ ที่ต้องมีเงินทุนสำหรับดำเนินงาน รัฐบาลเองก็ใช้จ่ายเงินเพื่อบริหารและดำเนินงานอันเป็นหน้าที่ของภาครัฐซึ่งจะก่อให้เกิดประโยชน์แก่สังคม อาทิ การลงทุนในโครงการต่าง ๆ การจัดสรรเงินทุนให้กับหน่วยงานภาครัฐ เป็นต้น แต่ก็ใช่ว่ารัฐบาลจะใช้จ่ายได้ตามใจชอบนะคะ รัฐบาลจะต้องจัดทำแผนการใช้จ่ายและการหารายรับเอาไว้ล่วงหน้าในรูปของงบประมาณแผ่นดินนั่นเองค่ะ

นโยบายการคลัง คืออะไร? 

คือ นโยบายที่รัฐบาลใช้ในการบริหารรายรับและรายจ่ายของภาครัฐ โดยเน้นใช้เครื่องมือสำคัญที่เราได้พูดถึงกันไปก่อนหน้า คือ ‘การใช้จ่ายของรัฐบาล’ และ ‘การเก็บภาษี’ เพื่อให้เกิดเสถียรภาพทางเศรษฐกิจ รักษาการเติบโตของเศรษฐกิจให้อยู่ในระดับที่เหมาะสม ตลอดจนเกิดการกระจายรายได้และการจ้างงานอย่างเต็มที่ 

โดยทั่วไปแล้วการดำเนินนโยบายการคลังมี 2 รูปแบบ ได้แก่ นโยบายการคลังอัตโนมัติ คือ นโยบายการคลังที่ทำให้เศรษฐกิจเกิดการปรับตัวเข้าหาเสถียรภาพได้เองโดยที่รัฐบาลไม่ต้องดำเนินการใดเพิ่ม และนโยบายการคลังแบบจงใจ ที่รัฐบาลจะต้องเปลี่ยนแปลงการใช้จ่ายและ/หรือเปลี่ยนแปลงอัตราภาษีเพื่อแก้ไขปัญหาเศรษฐกิจ โดยมีรูปแบบแยกย่อยอยู่อีก 2 ประเภท ดังนี้ 

ประเภทของนโยบายการคลังแบบจงใจ 

นโยบายการคลังแบบหดตัว (Contractionary fiscal policy)  

หมายถึง นโยบายการคลังที่เน้นการลดการใช้จ่ายของภาครัฐและ/หรือเพิ่มการจัดเก็บรายได้ เช่น การเพิ่มอัตราภาษีอากร เรียกอีกอย่างหนึ่งว่ามาตรการรัดเข็มขัดทางการคลัง จุดประสงค์เพื่อลดการใช้จ่ายเงินของคนลง มาตรการเหล่านี้จะถูกใช้เพื่อให้เกิดการชะลอตัวเมื่อเศรษฐกิจขยายตัวมากเกินไป จนอาจเกิดภาวะเงินเฟ้อขึ้น  

นโยบายการคลังแบบขยายตัว (Expansionary fiscal policy) 

หมายถึง นโยบายการคลังที่เพิ่มการใช้จ่ายของภาครัฐและ/หรือลดการจัดเก็บรายได้ เช่น ลดอัตราการจัดเก็บภาษีอากรโดยลดหย่อนภาษีบางประเภทลง จุดประสงค์เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจให้คนเกิดการใช้จ่ายมากขึ้น  เมื่อเศรษฐกิจเกิดการถดถอยซบเซา หรืออยู่ในภาวะเงินฝืด 

งบประมาณเกินดุล-ขาดดุล ต่างกันอย่างไร? 

การใช้จ่ายงบประมาณแผ่นดินโดยรัฐบาลอาจขึ้นอยู่กับสภาวะเศรษฐกิจและนโยบายที่ใช้ในขณะนั้น แบ่งได้เป็น 3 รูปแบบ 

1. งบประมาณสมดุล (Balanced  Budget) คือ รัฐบาลใช้จ่ายเท่ากับรายรับ 
2.  งบประมาณเกินดุล (Budget Surplus) คือ รัฐบาลใช้จ่ายน้อยกว่ารายรับ หรือใช้นโยบายการคลังแบบหดตัว 
3. งบประมาณขาดดุล (Budget Deficit) คือ รัฐบาลใช้จ่ายมากกว่ารายรับ หรือใช้นโยบายการคลังแบบขยายตัว 

เป็นอย่างไรกันบ้างคะ  ข้อไหนน้าคือคำตอบที่ถูก ลองเข้ามาแชร์คำตอบพูดคุยกันได้นะคะ สำหรับคอลัมน์ 'รู้ไว้เผื่อออกสอบ' บทความถัดไปจะเป็นเรื่องไหน วิชาไหน ฝากน้อง ๆ รอติดตามกันด้วยน้า ส่วนใครที่มีความรู้ดี ๆ ทริคเด็ด ๆ อยากบอกต่อ ก็เข้ามาพิมพ์กันไว้ที่คอมเมนต์ด้านล่างได้เลย!