ขยะพิษจากต่างประเทศ ใช้ทำอะไร ทำไมต้องลักลอบนำเข้ามา

ขยะพิษจากต่างประเทศ ใช้ทำอะไร ทำไมต้องลักลอบนำเข้ามา

ปีงบประมาณ 2569 มีสถิติการจับกุมการลักลอบนำเข้าสูงที่สุดในรอบ 5 ปี 
มีการอายัดตู้สินค้า E-waste จำนวนมากที่ลักลอบนำเข้าจากสหรัฐอเมริกา

แม้ว่าประเทศไทยได้ยกระดับมาตรการทางกฎหมายอย่างเข้มงวด ทั้งการออกประกาศกระทรวงพาณิชย์ห้ามนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์เด็ดขาด พ.ศ. 2568 รวมถึงมาตรการห้ามนำเข้าเศษพลาสติกตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2568 เป็นต้นมา แต่ตอนนี้ก็ยังคงมีข่าวลักลอบนำเข้าขยะจากต่างประเทศออกมาเรื่อยๆ ขยะเหล่านี้ถูกนำเข้ามาทำไม ส่งผลอะไรต่อประเทศไทยบ้าง มาติดตามกันค่ะ

ปี 69 ไทยเจอวิกฤติการลักลอบนำเข้าขยะ

เว็บไซต์ฐานเศรษฐกิจและ iGreen รายงานสถานการณ์วิกฤติเกี่ยวกับการลักลอบนำเข้าขยะว่า ในปีงบประมาณ 2569 มีสถิติการจับกุมการลักลอบนำเข้าสูงที่สุดในรอบ 5 ปี ซึ่งกรมศุลกากรได้ขึ้นบัญชีดำ (Blacklist) 7 บริษัทที่ลักลอบนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์และกากของเสียอันตราย พร้อมส่งเรื่องให้กรมสอบสวนคดีพิเศษ (DSI) ดำเนินคดีฐานฟอกเงิน รวมถึงปฏิบัติการอายัดตู้สินค้า E-waste กว่า 50 ตู้ ที่ลักลอบนำเข้าจากสหรัฐอเมริกาและขยายผลเอี่ยวบริษัทไทยถึง 16 บริษัท 

ประเภทของขยะตกค้าง (Residue) ที่มักพบการลักลอบ

ขยะตกค้างข้ามชาติเหล่านี้ส่วนใหญ่ไม่สามารถรีไซเคิลได้จริงในประเทศต้นทางค่ะ และมักถูกลักลอบส่งเข้ามาในไทยโดยซุกซ่อนในรูปแบบต่างๆ ซึ่งประกอบไปด้วย

• กากของเสียอุตสาหกรรม (Industrial Residue / Sludge) คือ กากสารเคมีหรือตะกอนปนเปื้อนโลหะหนักจากโรงงานอุตสาหกรรมต่างประเทศ ที่หลีกเลี่ยงต้นทุนการกำจัดราคาสูงในประเทศบ้านเกิด
• เศษซากผลิตภัณฑ์อิเล็กทรอนิกส์ (E-waste) คือ ชิ้นส่วนคอมพิวเตอร์ โทรศัพท์มือถือเก่า หรือแผงวงจรที่เสื่อมสภาพ ซึ่งมีสารพิษอันตรายอย่างตะกั่ว ปรอท และแคดเมียมตกค้างอยู่สูง
• เศษพลาสติกปนเปื้อน (Plastic Waste/Residue) คือ เศษพลาสติกที่ไม่ผ่านเกณฑ์ความสะอาดและไม่สามารถรีไซเคิลได้จริงในประเทศต้นทาง จึงถูกส่งออกมาทิ้งในฐานะขยะราคาถูก

ลักลอบนำเข้าขยะเข้ามาทำไม

หลายคนสงสัยว่า ในเมื่อถูกเรียกว่า “ขยะ” แล้วจะลักลอบนำเข้ามาทำไม ความจริงแล้วเมื่อกลุ่มขยะหรือกากของเสียอันตรายข้ามชาติเหล่านี้ถูกลักลอบนำเข้ามาได้สำเร็จ มักจะถูกนำไปใช้ประโยชน์ในเชิงพาณิชย์หรือกำจัดในทางที่ผิด ดังนี้

• สกัดโลหะมีค่า โดยขยะอิเล็กทรอนิกส์ เช่น แผงวงจร มือถือเก่า หรือคอมพิวเตอร์ จะถูกนำมาเผา คัดแยก หรือใช้สารเคมีกัดกรดเพื่อสกัดเอาทองคำ เงิน ทองแดง และโลหะมีค่าอื่นๆ ออกไปขายทำกำไร
• รีไซเคิลพลาสติกเกรดต่ำ สำหรับเศษพลาสติกปนเปื้อนจะถูกนำมาคัดแยก ล้าง และหลอมเพื่อทำเป็นเม็ดพลาสติกรีไซเคิลราคาถูก ป้อนให้กับโรงงานแปรรูปที่ต้องการลดต้นทุนวัตถุดิบ
• ใช้เป็นเชื้อเพลิงทดแทน ขยะบางส่วนที่รีไซเคิลไม่ได้ จะถูกนำไปบดอัดและส่งต่อให้โรงงานอุตสาหกรรม เช่น เตาเผาปูนซีเมนต์ ใช้เป็นเชื้อเพลิงเผาไหม้เพื่อลดต้นทุนพลังงาน
• รับจ้างกำจัด ข้อนี้ถือว่าแย่สุด คือ นายหน้าบางกลุ่มรับเงินค่ากำจัดขยะราคาแพงมาจากประเทศพัฒนาแล้ว แต่พอนำเข้ามาในไทยแล้วกลับเลือกใช้วิธีลักลอบเทกอง ฝังกลบ หรือแอบเผาทิ้ง เพื่อเก็บเงินส่วนต่างเข้ากระเป๋าตัวเองโดยไม่ต้องเสียต้นทุนในการกำจัดอย่างถูกกฎหมาย

ผลกระทบเมื่อเกิดการลักลอบนำเข้า

อย่างที่บอกไปว่าเหตุผลในการนำเข้าขยะเหล่านี้เข้ามานั้นมีหลายข้อ แต่ส่วนใหญ่ขยะตกค้างเหล่านี้มักถูกนำไปลักลอบเทกอง หรือคัดแยกในโรงงานรีไซเคิลที่ไม่ได้มาตรฐาน ส่งผลให้สารเคมีรั่วไหลซึมลงสู่ชั้นน้ำใต้ดินและแหล่งน้ำสาธารณะ เกิดมลพิษทางอากาศจากการเผาทำลายซากขยะพิษ ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อสุขภาพอนามัยของชุมชนรอบข้างและทำลายระบบนิเวศของประเทศไทยอย่างถาวร ทำให้เรื่องนี้เป็นเรื่องใหญ่ที่ต้องจับตามองและช่วยกันร่วมมือสอดส่องค่ะ

กฎหมายและมาตรการที่เกี่ยวข้องในไทย

เพื่อปกป้องสิ่งแวดล้อมและสกัดกั้นขยะพิษไม่ให้ทะลักเข้าประเทศ ภาครัฐก็ไม่ได้นิ่งนอนใจค่ะ โดยมีกฎหมายและมาตรการที่เกี่ยวข้องในไทยเพื่อใช้ในการเอาผิด ดังนี้

• อนุสัญญาบาเซิล (Basel Convention) ข้อตกลงระหว่างประเทศที่ประเทศไทยเข้าเป็นภาคีสมาชิก เพื่อควบคุมการเคลื่อนย้ายข้ามแดนและการกำจัดของเสียอันตราย รวมถึงการบังคับใช้ภาคแก้ไขเพื่อสกัดกั้นขยะพิษ
• พระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. 2535 กฎหมายหลักในการควบคุมการนำเข้าสารเคมีและกากของเสียอันตราย หากลักลอบนำเข้าโดยไม่ได้รับอนุญาตหรือสำแดงเท็จจะมีบทลงโทษทางอาญาอย่างรุนแรง ทั้งจำคุกและปรับ
• นโยบายแบนขยะพลาสติก มาตรการห้ามนำเข้าเศษพลาสติกจากต่างประเทศอย่างเด็ดขาด เพื่อปกป้องสิ่งแวดล้อมและป้องกันไม่ให้ประเทศไทยกลายเป็นแหล่งทิ้งขยะของโลก

แจ้งปัญหาลักลอบนำเข้าขยะได้ที่ไหน