ตามรอยไดโนเสาร์ไทย 15 สายพันธุ์ ประเทศไทยขุดพบไดโนเสาร์ที่ไหนบ้าง

ปี 2569 ถือเป็นอีกปีที่น่ายินดีของวงการไดโนเสาร์ไทย เพราะมีการค้นพบกระดูกไดโนเสาร์ถึง 2 ชนิด ได้แก่ “นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส” จ.ชัยภูมิ และ “อุรคาซอรัส กาฬสินธุ์เอนซิส” จ.กาฬสินธุ์ นับเป็นการค้นพบไดโนเสาร์ชนิดใหม่ลำดับที่ 14 และ 15 ของประเทศไทย ซึ่งช่วยเพิ่มหลักฐานให้เราได้เรียนรู้เรื่องราวของสิ่งมีชีวิตที่เคยอาศัยอยู่บนผืนแผ่นดินไทยเมื่อหลายล้านปีก่อน วันนี้ คอลัมน์ “รู้ไว้เผื่อออกสอบ” จะพาไปย้อนดูว่าไทยค้นพบกระดูกไดโนเสาร์อะไรบ้าง แต่ละตัวอยู่ที่ไหน และมีความสำคัญอย่างไร

ฟอสซิล คืออะไร 

ฟอสซิล (fossil)  คือ ซากหรือร่องรอยของพืชหรือสัตว์ที่ถูกเก็บรักษาไว้โดยธรรมชาติในชั้นหินในเปลือกโลก

พ.ศ. 2519 ปีแรกที่ประเทศไทยค้นพบโครงกระดูกไดโนเสาร์

ประเทศไทยได้ค้นพบฟอสซิลไดโนเสาร์เป็นครั้งแรก เมื่อปี พ.ศ. 2519 ที่อำเภอภูเวียง จังหวัดขอนแก่น  ชิ้นส่วนที่พบเป็นชิ้นส่วนกระดูกต้นขาของไดโนเสาร์กินพืชกลุ่มซอโรพอด  ยาวประมาณ 15 เมตร  การค้นพบครั้งนี้นับเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการสำรวจและศึกษาซากดึกดำบรรพ์ไดโนเสาร์ในประเทศไทยอย่างจริงจังในเวลาต่อมา

นอกจากนี้ ยังเป็นจุดเริ่มต้นของการศึกษา “บรรพชีวินวิทยา” ซึ่งเป็นศาสตร์ที่ศึกษาสิ่งมีชีวิตในอดีตผ่านหลักฐานที่หลงเหลืออยู่ เช่น ซากดึกดำบรรพ์และร่องรอยของสิ่งมีชีวิต ทำให้นักวิทยาศาสตร์สามารถสืบย้อนเรื่องราวของสิ่งมีชีวิตที่เคยอาศัยอยู่บนโลกเมื่อหลายล้านปีก่อนได้

ตามรอยไดโนเสาร์ไทย 15 สายพันธุ์ ประเทศไทยขุดพบไดโนเสาร์ที่ไหนบ้าง

จากการค้นพบกระดูกเพียงชิ้นแรกในวันนั้น ถือเป็นจุดเริ่มต้นของการสำรวจศึกษาวิจัยไดโนเสาร์ในประเทศไทย และการสำรวจศึกษาวิจัยอย่างต่อเนื่องจากรุ่นสู่รุ่นกว่า 50 ปี นำไปสู่การค้นพบไดโนเสาร์อีกหลายชนิดในประเทศไทย รวมถึงการค้นพบชนิดใหม่ของโลกในเวลาต่อมา ประเทศขุดพบไดโนเสาร์ที่ไหนบ้าง มาดูกัน!

1. สยามโมซอรัส สุธีธรนิ (Siamosaurus suteethorni)

• กลุ่ม: เทอโรพอด (Theropod)
• สถานที่ค้นพบ: บริเวณภูประตูตีหมา อุทยานแห่งชาติภูเวียง จ.ขอนแก่น
• ปีที่ค้นพบ:  พ.ศ. 2524
• ผู้ค้นพบ: คณะสำรวจบรรพชีวินวิทยาไทย–ฝรั่งเศส
• ผู้ศึกษาวิจัย: Dr. Eric Buffetaut และอาจารย์รุจา อิงคะวัต โดยระบุว่าเป็นไดโนเสาร์สกุลและชนิดใหม่ของโลก นอกจากนี้ ยังถือเป็นไดโนเสาร์ชนิดแรกของประเทศไทยที่ได้รับการตั้งชื่อทางวิทยาศาสตร์อย่างเป็นทางการ
• ปีที่ตีพิมพ์ผลการศึกษา: พ.ศ. 2529
• ยุคที่มีชีวิตอยู่: ยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) ประมาณ 130 ล้านปีก่อน
• หน่วยหิน: หมวดหินเสาขัว กลุ่มหินโคราช
• ลักษณะเด่น: กะโหลกเรียวยาวและฟันแหลมรูปทรงกรวยคล้ายฟันจระเข้ คาดว่ามีความยาวประมาณ 8 เมตร และกินปลาเป็นอาหารหลัก แต่อาจกินสัตว์ขนาดใหญ่ชนิดอื่นได้ด้วยเช่นกัน

2. ซิตตะโกซอรัส สัตยารักษ์กิ  (Psittacosaurus sattayaraki)

• กลุ่ม: ออร์นิธิสเชีย (Ornithischia)
• สถานที่ค้นพบ: บ้านดงบังน้อย ต.ลาดใหญ่ อ.เมืองชัยภูมิ จ.ชัยภูมิ
• ปีที่ค้นพบ: พ.ศ. 2531
• ผู้ค้นพบ: ดร.นเรศ สัตยารักษ์ นักธรณีวิทยา อดีตข้าราชการกรมทรัพยากรธรณี
• ผู้ศึกษาวิจัย: Dr. Eric Buffetaut และ ดร.วราวุธ สุธีธร  โดยระบุว่าเป็นไดโนเสาร์ชนิดใหม่ของโลก
• ปีที่ตีพิมพ์ผลการศึกษา: พ.ศ. 2535
• ยุคที่มีชีวิตอยู่: ยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) ประมาณ 115–100 ล้านปีก่อน
• หน่วยหิน: หมวดหินโคกกรวด กลุ่มหินโคราช
• ลักษณะเด่น: มีจะงอยปากเป็นตะขอคล้ายกับปากนกแก้ว กินอาหารจำพวกใบไม้และเมล็ดพืชที่มีเปลือกแข็ง เดินได้ทั้งสองขาและสี่ขา มีความยาวประมาณ 1.5 เมตร

3. ภูเวียงโกซอรัส สิรินธรเน (Phuwiangosaurus sirindhornae)

• กลุ่ม: ซอโรพอด (Sauropod)
• สถานที่ค้นพบ: บริเวณหลุมขุดค้นที่ 1 ภูประตูตีหมา อุทยานแห่งชาติภูเวียง จ.ขอนแก่น
• ปีที่ค้นพบ: พ.ศ. 2524
• ผู้ค้นพบ: คณะสำรวจบรรพชีววิทยาไทย–ฝรั่งเศส นำโดย ดร.วราวุธ สุธีธร และ Dr.Eric Buffetaut หลังจากประเทศไทยค้นพบกระดูกไดโนเสาร์เป็นครั้งแรกในปี พ.ศ. 2519 ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของการสำรวจซากดึกดำบรรพ์ไดโนเสาร์อย่างจริงจังในประเทศ ใช้ระยะเวลาอนุรักษ์และศึกษาวิจัยในรายละเอียดกว่า 10 ปี
• ผู้ศึกษาวิจัย: Dr.Valérie Martin และคณะ พบว่าเป็นไดโนเสาร์ซอโรพอดสกุลใหม่และชนิดใหม่ของโลก
• ปีที่ตีพิมพ์ผลการศึกษา: พ.ศ. 2537
• ยุคที่มีชีวิตอยู่: ยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) อายุประมาณ 130 ล้านปี
• หน่วยหิน: หมวดหินเสาขัว กลุ่มหินโคราช
• ลักษณะเด่น: มีคอยาว หางยาว กินพืชเป็นอาหาร มีความยาวประมาณ 15-20 เมตร และหนักได้ถึง 17 ตัน

4. สยามโมไทรันนัส อีสานเอนซิส (Siamotyrannus isanensis) 

• กลุ่ม: เทอโรพอด (Theropod)
• สถานที่ค้นพบ: หลุมขุดค้นที่ 9 บริเวณหินลาดยาว อุทยานแห่งชาติภูเวียง จ.ขอนแก่น
• ปีที่ค้นพบ: พ.ศ. 2536
• ผู้ค้นพบ: นายสมชัย เตรียมวิชานนท์และนายปรีชา ซ้ายหนองขาม เจ้าหน้าที่กรมทรัพยากรธรณี พบชิ้นส่วนกระดูกโผล่บนชั้นหินทราย สำรวจขุดค้นโดยคณะสำรวจโบราณชีววิทยาไทย - ฝรั่งเศส พบกระดูกเรียงตัวต่อเนื่องตั้งแต่สะโพกไปถึงหาง
• ผู้ศึกษาวิจัย: Dr.Eric buffetaut และคณะ พบว่าเป็นไดโนเสาร์เทอโรพอดสกุลใหม่และชนิดใหม่ของโลก
• ปีที่ตีพิมพ์ผลการศึกษา: พ.ศ. 2539
• ยุคที่มีชีวิตอยู่: ยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) อายุประมาณ 130 ล้านปีก่อน
• หน่วยหิน: หมวดหินเสาขัว กลุ่มหินโคราช
• ลักษณะเด่น: เดินด้วยสองขาหลัง กินเนื้อเป็นอาหาร มีความยาวประมาณ 6-7 เมตร

5. อีสานโนซอรัส อรรถวิภัชน์ชิ (Isanosaurus attavipachi) 

• กลุ่ม: ซอโรพอด (Sauropod)
• สถานที่ค้นพบ:  ภูนกเขียน ใกล้บ้านโนนถาวร ต.ถ้ำวัวแดง อ.หนองบัวแดง จ.ชัยภูมิ
• ปีที่ค้นพบ: พ.ศ. 2541
• ผู้ค้นพบ: คณะสำรวจบรรพชีวินวิทยาไทย–ฝรั่งเศส
• ผู้ศึกษาวิจัย:  Dr. Eric Buffetaut และคณะ โดยระบุว่าเป็นไดโนเสาร์สกุลและชนิดใหม่ของโลก และเป็นหนึ่งในซอโรพอดยุคแรกที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่ค้นพบ
  ปีที่ตีพิมพ์ผลการศึกษา: พ.ศ. 2543
• ยุคที่มีชีวิตอยู่: ยุคไทรแอสซิกตอนปลาย (Late Triassic) เมื่อประมาณ 210 ล้านปีก่อน ถือเป็นไดโนเสาร์กลุ่มซอโรพอดที่เก่าแก่ที่สุดในประเทศไทยและภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
• หน่วยหิน: หมวดหินน้ำพอง
• ลักษณะเด่น: มีคอยาว หางยาว กินพืชเป็นอาหาร จากชิ้นส่วนกระดูกที่พบ สามารถที่จะคาดคะเนขนาดความยาวได้ประมาณ 6.5 เมตร แต่ด้วยลักษณะกระดูกสันหลังที่ยังไม่เชื่อมต่อกันดี ซึ่งบ่งบอกว่ายังเป็นวัยเยาว์ และคาดว่าเมื่อโตเต็มวัยน่าจะมีขนาดใหญ่ได้ถึง 12 - 15 เมตร

6. กินรีมิมัส ขอนแก่นเอนซิส (Kinnareemimus khonkaenensis) 

• กลุ่ม: เทอโรพอด (theropod)
• สถานที่ค้นพบ: บริเวณหลุมขุดค้นที่ 5 ซำหญ้าคา เขตอุทยานแห่งชาติภูเวียง จ.ขอนแก่น
• ปีที่ค้นพบ: พ.ศ. 2536
• ผู้ค้นพบ: คณะสำรวจโบราณชีววิทยาไทย - ฝรั่งเศส
• ผู้ศึกษาวิจัย: Dr.Eric Buffetaut และคณะ พบว่าเป็นไดโนเสาร์ออร์นิโธมิโมซอร์สกุลใหม่และชนิดใหม่ของโลก
• ปีที่ตีพิมพ์ผลการศึกษา: พ.ศ. 2552
• ยุคที่มีชีวิตอยู่: ยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) อายุประมาณ 130 ล้านปีก่อน
• หน่วยหิน: หมวดหินเสาขัว กลุ่มหินโคราช
• ลักษณะเด่น: มีรูปร่างคล้ายนกกระจอกเทศ คือ มีคอยาว หัวเล็ก ลำตัวป้อมสั้น มีความยาวประมาณ 2 เมตร เดินและวิ่งด้วยสองขาหลังที่แข็งแรงและปราดเปรียว กินทั้งพืชและสัตว์เป็นอาหาร

7. สยามโมดอน นิ่มงามมิ (Siamodon nimngami)

• กลุ่ม: ออร์นิธิสเชียน (Ornithischian)
• สถานที่ค้นพบ:  บ้านสะพานหิน ต.สุรนารี อ.เมืองนครราชสีมา จ.นครราชสีมา
• ปีที่ค้นพบ: พ.ศ. 2542
• ผู้ค้นพบ: นายวิทยา นิ่มงาม
• ผู้ศึกษาวิจัย: Dr.Eric Buffetaut ร่วมกับ ดร.วราวุธ สุธีธร พบว่าเป็นไดโนเสาร์สกุลใหม่และชนิดใหม่ของโลก
• ปีที่ตีพิมพ์ผลการศึกษา: พ.ศ. 2554
• ยุคที่มีชีวิตอยู่: ยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) อายุประมาณ 115 - 100 ล้านปีก่อน
• หน่วยหิน: หมวดหินโคกกรวด กลุ่มหินโคราช
• ลักษณะเด่น: มีจะงอยปากยื่นและแบนแผ่ออกไปคล้ายปากเป็ด ใช้สำหรับครูดเกี่ยวใบไม้ซึ่งเป็นอาหารหลัก มีฟันคล้ายกับฟันของอิกัวน่า ซึ่งเป็นรูปทรงใบไม้มีหยักบริเวณขอบฟัน เดินด้วยสี่ขาและสามารถวิ่งได้ด้วยสองขาหลัง มีความยาวประมาณ 4 เมตร

8. ราชสีมาซอรัส สุรนารีเอ (Ratchasimasaurus suranareae)

• กลุ่ม: ออร์นิธิสเชีย (Ornithischia)
• สถานที่ค้นพบ:  บ้านโป่งแมลงวัน ต.โคกกรวด อ.เมืองนครราชสีมา จ.นครราชสีมา
• ปีที่ค้นพบ: พ.ศ. 2550
• ผู้ค้นพบ: เกษตรกรในพื้นที่
• ผู้ศึกษาวิจัย: Dr.Masateru Shibata และคณะ พบว่าเป็นไดโนเสาร์อิกัวโนดอนต์สกุลใหม่และชนิดใหม่ของโลก 
• ปีที่ตีพิมพ์ผลการศึกษา: พ.ศ. 2554
• ยุคที่มีชีวิตอยู่: ยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) อายุประมาณ 115 - 100 ล้านปีก่อน
• หน่วยหิน:  หมวดหินโคกกรวด กลุ่มหินโคราช
• ลักษณะเด่น: มีขากรรไกรที่ยาวและแบน เมื่อเทียบกับไดโนเสาร์อิกัวโนดอนต์สกุลอื่น ๆ มีลักษณะขากรรไกรคล้ายกับพวกฮาโดรซอรอยด์ (Hadrosauroid) ซึ่งเป็นพวกที่มีสายวิวัฒนาการไปเป็นกลุ่มไดโนเสาร์ปากเป็ดในรุ่นหลัง ๆ เดินได้ทั้งสองขาและสี่ขา มีฟันคล้ายฟันของอิกัวน่า เป็นรูปทรงใบไม้มีขอบฟันเลื่อย กินพืชเป็นอาหาร มีความยาวประมาณ 5 - 6 เมตร

9. สิรินธรนา โคราชเอนซิส (Sirindhorna khoratensis) 

• กลุ่ม:  ออร์นิธิสเชีย (Ornithischia)
• สถานที่ค้นพบ: บ้านสะพานหิน ต.สุรนารี อ.เมืองนครราชสีมา จ.นครราชสีมา
• ปีที่ค้นพบ: พ.ศ. 2550
• ผู้ค้นพบ: คณะสำรวจขุดค้นไดโนเสาร์ไทย - ญี่ปุ่น
• ผู้ศึกษาวิจัย: Dr.Masateru Shibata และคณะ พบว่าเป็นไดโนเสาร์อิกัวโนดอนต์สกุลใหม่และชนิดใหม่ของโลก
• ปีที่ตีพิมพ์ผลการศึกษา: พ.ศ. 2558
• ยุคที่มีชีวิตอยู่: ยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) อายุประมาณ 115 - 100 ล้านปีก่อน
• หน่วยหิน:  หมวดหินโคกกรวด กลุ่มหินโคราช
• ลักษณะเด่น: มีขนาดกลาง กินพืชเป็นอาหาร มีความยาวประมาณ 6 เมตร

10. ภูเวียงเวเนเตอร์ แย้มนิยมมิ (Phuwiangvenator yaemniyomi)  

• กลุ่ม: เทอโรพอด (theropod)
• สถานที่ค้นพบ:  หลุมขุดค้นที่ 9 พลาญหินลาดยาว ในเขตอุทยานแห่งชาติภูเวียง จ.ขอนแก่น
• ปีที่ค้นพบ: พ.ศ. 2536
• ผู้ค้นพบ: นายสมชัย เตรียมวิชานนท์ และคณะ เจ้าหน้าที่กรมทรัพยากรธรณี
• ผู้ศึกษาวิจัย: ดร.อดุลย์ สมาธิ และคณะ พบว่าเป็นไดโนเสาร์เทอโรพอดสกุลใหม่และชนิดใหม่ของโลก
• ปีที่ตีพิมพ์ผลการศึกษา: พ.ศ. 2562
• ยุคที่มีชีวิตอยู่: ยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) อายุประมาณ 130 ล้านปีก่อน
• หน่วยหิน: หมวดหินเสาขัว กลุ่มหินโคราช
• ลักษณะเด่น: มีหน้าแข้งเรียวยาวและใหญ่ บ่งบอกว่าเป็นนักล่าที่แข็งแรงปราดเปรียว มีนิ้วหน้าเรียวยาวและกรงเล็บขนาดใหญ่ ใช้สำหรับจับเหยื่อ มีความยาวประมาณ 6 เมตร

11. วายุแรปเตอร์ หนองบัวลำภูเอนซิส (Vayuraptor nongbualamphuens) 

• กลุ่ม: เทอโรพอด (theropod)
• สถานที่ค้นพบ: ภูวัด ในเขตอุทยานแห่งชาติภูเก้า-ภูพานคำ อ.อโนนสัง จ.หนองบัวลำภู
• ปีที่ค้นพบ: พ.ศ. 2531
• ผู้ค้นพบ: นายพลาเดช ศรีสุ
• ผู้ศึกษาวิจัย: ดร.อดุลย์ สมาธิ และคณะ พบว่าเป็นไดโนเสาร์เทอโรพอดสกุลใหม่และชนิดใหม่ของโลก
• ปีที่ตีพิมพ์ผลการศึกษา: พ.ศ. 2562
• ยุคที่มีชีวิตอยู่: ยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) อายุประมาณ 130 ล้านปีก่อน
• หน่วยหิน: หมวดหินเสาขัว กลุ่มหินโคราช
• ลักษณะเด่น: มีขาเรียวยาวบ่งบอกว่าเป็นนักล่าที่ว่องไว มีความยาวประมาณ 4-4.5 เมตร ซึ่งมีขนาดเล็กกว่า ภูเวียงเวเนเตอร์ นอกจากนี้ ลักษณะข้อเท้าที่มีร่องและรูบนกระดูกจำนวนมากกว่า ภูเวียงเวเนเตอร์ แสดงให้เห็นว่า วายุแรพเตอร์ เป็นนักล่าที่ว่องไวและปราดเปรียวมากกว่า ภูเวียงเวเนเตอร์ ด้วยขนาดลำตัวที่เล็กกว่า และขาที่แข็งแรงกว่า

12. สยามแรปเตอร์ สุวัจน์ติ (Siamraptor suwati)

• กลุ่ม: เทอโรพอด (theropod)
• สถานที่ค้นพบ:  บ้านสะพานหิน ต.สุรนารี อ.เมือง จ.นครราชสีมา
• ปีที่ค้นพบ: พ.ศ. 2550
• ผู้ค้นพบ: คณะสำรวจขุดค้นไดโนเสาร์ไทย - ญี่ปุ่น
• ผู้ศึกษาวิจัย: ดร.ดวงสุดา โชคเฉลิมวงศ์ และคณะ พบว่าเป็นไดโนเสาร์กินเนื้อสกุลใหม่และชนิดใหม่ของโลก
• ปีที่ตีพิมพ์ผลการศึกษา: พ.ศ. 2562
• ยุคที่มีชีวิตอยู่: ยุคครีเทเชียวตอนต้น (Early Cretaceous) อายุประมาณ 115 - 100 ล้านปีก่อน
• หน่วยหิน: หมวดหินโคกกรวด กลุ่มหินโคราช
• ลักษณะเด่น: มีฟันเป็นรูปตัววี (V) คล้ายกับฟันฉลาม มีความยาว 7 - 8 เมตร

13. มินิโมเคอร์เซอร์ ภูน้อยเอนซิส (Minimocursor phunoiensis)

• กลุ่ม: ออร์นิธิสเชีย (Ornithischia)
• สถานที่ค้นพบ:  ภูน้อย ต.ดินจี่ อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์ พบชิ้นส่วนโครงกระดูกเรียงต่อกันตั้งแต่คอไปจนถึงหาง กระดูกซี่โครง กระดูกสะบัก กระดูกเชิงกราน พร้อมกระดูกขาและนิ้วบางส่วน ใช้ระยะเวลาอนุรักษ์และวิจัยกว่า 10 ปี
• ปีที่ค้นพบ: พ.ศ. 2555
• ผู้ค้นพบ: คณะสำรวจศูนย์วิจัยและการศึกษาบรรพชีวินวิทยา มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ร่วมกับพิพิธภัณฑ์สิรินธร กรมทรัพยากรธรณี
• ผู้ศึกษาวิจัย: ดร.ศิตะ มานิตกุล และคณะ พบว่าเป็นไดโนเสาร์สกุลใหม่และชนิดใหม่ของโลก ชนิดที่ 13 ของประเทศไทย 
• ปีที่ตีพิมพ์ผลการศึกษา: พ.ศ. 2566
• ยุคที่มีชีวิตอยู่: ยุคจูแรสซิกตอนปลาย (Late Jurassic) อายุประมาณ 150 ล้านปีก่อน
• หน่วยหิน: หมวดหินภูกระดึง กลุ่มหินโคราช
• ลักษณะเด่น: มีจะงอยปากและฟันสำหรับกิชพืชเป็นอาหาร มีขาเรียวยาว เดินด้วยสองขาหลัง มีความว่องไวปราดเปรียว จึงเป็นที่มาของชื่อสกุลที่แปลว่า นักวิ่งตัวจิ๋ว โดยตัวอย่างที่ค้นพบและเป็นต้นแบบในการตั้งชื่อ ยังเป็นวัยเยาว์ คาดว่ามีความยาวประมาณ 60 เซนติเมตร คาดว่าเมื่อโตเต็มวัยจะมีขนาดใหญ่ได้ถึง 2 เมตร

14. นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส (Nagatitan chaiyaphumensis) 

• กลุ่ม: ซอโรพอด (Sauropod)
• สถานที่ค้นพบ:  บ้านพนังเสื่อ อ.หนองบัวระเหว จ.ชัยภูมิ
• ปีที่ค้นพบ: พ.ศ. 2559
• ผู้ค้นพบ: นายถนอม หลวงนันท์ ชาวบ้านในพื้นที่
• ผู้ศึกษาวิจัย: กรมทรัพยากรธรณี ศูนย์วิจัยและการศึกษาบรรพชีวินวิทยา มหาวิทยาลัยมหาสารคาม และ University College London  พบว่าชิ้นส่วนฟอสซิลกระดูกนี้ มีสัณฐานที่ไม่เหมือนกับไดโนเสาร์ชนิดใดเลยในโลก โดยเฉพาะกระดูกสันหลังและกระดูกขาที่โดดเด่นจนสามารถจำแนกถึงความแตกต่างจากไดโนเสาร์ชนิดอื่นได้ จึงตั้งชื่อเป็นไดโนเสาร์ชนิดใหม่ของโลก และเป็นไดโนเสาร์ไทย ลำดับที่ 14
• ปีที่ตีพิมพ์ผลการศึกษา:  เมื่อวันที่ 14 พฤษภาคม 2569 ที่ผ่านมา
• ยุคที่มีชีวิตอยู่: ยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) ประมาณ 115 - 100 ล้านปีก่อน
• หน่วยหิน: หมวดหินโคกกรวด กลุ่มหินโคราช
• ลักษณะเด่น: มีขนาดยาวถึง 27 เมตร (เทียบเท่ารสบัส 2 คันต่อกัน) และมีน้ำหนัก 26 ตัน (เทียบเท่าช้างเอเชีย 9 ตัว) ซึ่งถือเป็นสัตว์บกที่ใหญ่ที่สุดที่เคยครองผืนแผ่นดินประเทศไทยและในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

15. อุรคาซอรัส กาฬสินธุ์เอนซิส (Uragasaurus kalasinensis) 

• กลุ่ม:  ซอโรพอด (Sauropod) 
• สถานที่ค้นพบ:  ภูน้อย ต.ดินจี่ อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์
• ปีที่ค้นพบ: พ.ศ. 2551
• ผู้ค้นพบ: ทีมนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยมหาสารคาม
• ผู้ศึกษาวิจัย: ทีมนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยมหาสารคาม
• ปีที่ตีพิมพ์ผลการศึกษา: เมื่อวันที่ 8 กรกฎาคม 2569 ที่ผ่านมา
• ยุคที่มีชีวิตอยู่: ยุคจูแรสซิกตอนปลาย (Late Jurassic) อายุประมาณ 150 ล้านปีก่อน
• หน่วยหิน: หมวดหินภูกระดึง กลุ่มหินโคราช
• ลักษณะเด่น: มีลำคอที่ยาวเป็นพิเศษ มีความยาวมากกว่าครึ่งหนึ่งของลำตัว และมีหางที่สั้น มีขนาดยาวประมาณ 20 เมตร

ทำไมปีที่ค้นพบฟอสซิลกับปีที่ประกาศชื่อไดโนเสาร์ชนิดใหม่จึงไม่ตรงกัน? 

เพราะการขุดพบฟอสซิลเป็นเพียงจุดเริ่มต้นของการศึกษาเท่านั้น หลังจากที่ค้นพบนักบรรพชีวินวิทยาต้องเตรียมและเก็บรักษาฟอสซิลอย่างระมัดระวัง ก่อนตรวจสอบลักษณะของกระดูกและเปรียบเทียบกับไดโนเสาร์ชนิดอื่นที่เคยค้นพบแล้ว เพื่อพิจารณาว่าเป็นชนิดใหม่หรือไม่ จากนั้นจึงจัดทำคำอธิบายและเผยแพร่ผลงานทางวิทยาศาสตร์ กระบวนการเหล่านี้จึงอาจทำให้ต้องใช้เวลาหลายปีกว่าที่ฟอสซิลจะได้รับการระบุว่าเป็นไดโนเสาร์ชนิดใหม่อย่างเป็นทางการนั่นเอง

ตลอดเวลากว่า 50 ปี นับตั้งแต่การค้นพบกระดูกไดโนเสาร์ครั้งแรกที่จังหวัดขอนแก่น ประเทศไทยก็มีการค้นพบไดโนเสาร์ชนิดใหม่ของโลกเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ โดยเฉพาะในภาคตะวันออกเฉียงเหนือที่มีแหล่งฟอสซิลสำคัญอยู่หลายแห่ง และใครจะรู้ว่าในอนาคต เราอาจได้พบไดโนเสาร์ชนิดใหม่ ๆ เพิ่มเติมอีกก็ได้ค่ะ