สวัสดีชาวไรเตอร์ทุกคนค่ะ ฤดูฝนแบบนี้แล้วชวนให้พี่นึกถึงท้องทะเลยังไงไม่รู้ ไม่มีเหตุผลที่จะนึกถึงด้วยนะ (ฮา) แล้วพอพูดถึงทะเล สิ่งหนึ่งที่แล่นเข้ามาในหัวก็คือนิทานเรื่อง "เงือกน้อย" นี่แหละ หลายคนคงรู้จักเทพนิยายอันแสนเศร้าของฮันส์ คริสเตียน แอนเดอร์สันกันใช่มั้ยคะ เรื่องราวความรักของเงือกสาวที่ตกหลุมรักเจ้าชายหนุ่ม เทพนิยายที่เรียกน้ำตาใครต่อใครหลายคนไปทั่วโลก (ไม่ใช่เวอร์ชั่นโลกสวยแบบดิสนีย์นะจ๊ะ) 

ในวันนี้พี่น้ำผึ้งก็อดไม่ได้ที่จะนำเรื่องราวเกี่ยวกับนางเงือกมาฝากน้องๆ กันค่ะ บอกเลยว่าน่าทึ่งมากๆ บ้างก็ว่ามีอยู่จริง บ้างก็ว่าเป็นพะยูน อ้าว... ตกลงแล้วนางเงือกมีอยู่จริงหรือเปล่านะ? ถ้าใครที่กำลังสงสัยแบบนี้อยู่ พี่น้ำผึ้งชวนมาค้นหาคำตอบด้วยกัน เลื่อนลงมาเลยจ้า ^__^

 

นางเงือกในตำนาน
via jessicajewettonline.com

 

นางเงือก เหล่าภูติน้ำใต้ท้องทะเล

น้องๆ เคยสงสัยกันบ้างมั้ยคะว่าภายใต้ผืนน้ำสีฟ้าแห่งท้องทะเลอันกว้างใหญ่ ลึกลงไปแล้วมีอะไรซ่อนอยู่ บ้างก็ว่าเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์น้ำลึก (แหงล่ะ!) และก็ยังมีอีกหลายคนที่บอกว่าจริงๆ แล้วมีอาณาจักรใต้น้ำซ่อนอยู่ต่างหากค่ะ ซึ่งนี่เป็นที่อยู่อาศัยของเหล่าเมอร์โฟล์ค ได้แก่นางเงือกและนายเงือกนั่นเอง (อย่าเรียกว่านายเงือกตามพี่นะ เรียกเงือกเฉยๆ พอ) พวกเขามีครึ่งบนที่เหมือนมนุษย์ แต่ครึ่งล่างกลับมีหางเป็นปลา

นางเงือกนั้นป๊อบปูล่าไปทั่วโลก เพราะมีหนังสือหลายสำนักที่กล่าวถึง แม้จะมีคำบอกเล่าเกี่ยวกับรูปลักษณ์ของนางเงือกที่แตกต่างกันไปก็ตามที อย่างในนิยายเรื่อง “อาหรับราตรี” ได้บอกว่าเหล่านางเงือกมีดวงหน้าที่งดงามดั่งพระจันทร์ มีเรือนผมที่สวยราวกับผู้หญิง แต่มือและเท้าของพวกเธอกลับอยู่ที่ในท้องและยังมีหางที่เหมือนปลาอีกด้วย

ขณะที่ซี.เจ.เอส.ทอมสัน ผู้ดูแลราชวิทยาลัยศัลยแพทย์แห่งอังกฤษ เขียนไว้ในหนังสือ “The Mystery and Lore of Monsters” ว่า “จริงๆ แล้วตำนานเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิตครึ่งคนครึ่งปลานั้นมีมานานเป็นพันๆ ปีแล้ว ตั้งแต่ยุคบาบิโลน เขาคือเทพเจ้าโอนเนส ด้านบนเหมือนมนุษย์ มีหนวดเคราและสมมงกุฎ แต่ด้านล่างกลับเหมือนปลาไม่มีผิด”

หรือจะเป็นตำนานเทพปกรณัมกรีกก็มี “เทพโพไซดอน” เทพเจ้าแห่งท้องทะเล ท่อนบนของเขาเป็นมนุษย์ ส่วนท่อนล่างเป็นปลา และถ้าลองขยับมาใกล้ๆ ประเทศไทย ก็มีความเชื่อฝั่งฮินดูที่เกี่ยวกับนางเงือกเหมือนกันนะคะ อย่าง “สุพรรณมัจฉา” ไงล่ะ และที่พีคสุดคงหนีไม่พ้นความเชื่อแคนดอมเบิลหรือลัทธิวูดูของทางฝั่งบราซิลเองก็บูชานางเงือกเป็นเทพเจ้าค่ะ

 

โพรไซดอน
via pinterest

 

ขยับมาดูแถวๆ โซนสหราชอาณาจักร มีตำนานเกี่ยวกับนางเงือกทางฝั่งเวลส์และสก็อตแลนด์ด้วยค่ะ ว่ากันว่านางเงือกเป็นเพื่อนมนุษย์ และสำหรับบางคน... นางเงือกเป็นภรรยา ซึ่งเมรี่ ลาโอได้ตอกย้ำความเชื่อนี้ด้วยการเขียนลงหนังสือ “Seduction and the Secret Power of Women” ไว้ว่า “ที่หมู่เกาะเชตแลนด์ เหล่านางเงือกผู้อยู่ใต้ท้องทะเลนั้นเป็นผู้หญิงที่มีความงดงามมาก แต่ผิวกลับลื่นเหมือนผิวปลา พวกเธอต้องคอยระมัดระวังเวลาขึ้นบก เพราะเมื่อใดก็ตามที่ความลื่นบนผิวหายไป เธอก็จะไม่สามารถกลับลงสู่ผืนน้ำได้อีกเลย”

ส่วนตำนานพื้นบ้านเองก็เชื่อว่าแท้จริงแล้วนางเงือกมีนิสัยดุร้าย เป็นสัญลักษณ์ของความโชคร้ายและความตาย ในยามค่ำคืน หากมีเรือลำใดลอยผ่านมา เธอจะล่อลวงกะลาสีเรือให้ตกลงจมน้ำตาย น้องๆ อาจคุ้นหูคุ้นตาความเชื่อนี้จากภาพยนตร์ดิสนี่ย์ “Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides” ที่ฉายเมื่อปี 2011 ค่ะ แต่บางตำนานก็บอกว่านั่นไม่ใช่นางเงือกนะ นั่นคือไซเรนต่างหากค่ะ

 

เหล่านางเงือก (หรืออาจจะเป็นไซเรน) กำลังหลอกล่อกะลาสีเรือ
via pinterest

 

ข้ามฝั่งมาที่เหล่าเงือกหนุ่มบ้าง แม้ชื่อเสียงจะไม่โด่งดังเท่าเงือกสาว แต่ก็มีตำนานที่การันตีเลยว่าร้ายกาจไม่เบา ครั้งหนึ่งในย่านน้ำฝั่งสก็อตแลนด์ เรือที่ลอยอยู่กลางทะเลได้เจอเข้ากับพายุโหมกระหน่ำรุนแรงมาก บรรดากะลาสีเรือตกใจกันยกใหญ่ แต่ที่ทำให้พวกเขาเสียขวัญยิ่งกว่า มันคือการได้เจอกลุ่มชายหนุ่มที่มีผิวสีฟ้าซึ่งอยู่แถวๆ โขดหิน!! พวกเขาดูเหมือนคนธรรมดามากกกก แต่ที่ไม่ธรรมดาคือด้านล่างดันเป็นปลา พวกเขาพุ่งตรงมายังเรือและล้อมเอาไว้! (เหมือนตำรวจล้อมจับผู้ร้ายเลย) หัวหน้าเงือกได้ท้าให้กัปตันแต่งบทกวีมาแข่งกัน ซึ่งถ้ากัปตันมีความสามารถมากพอก็คงเอาชนะเงือกหนุ่มได้ แน่นอนว่าชีวิตเหล่าลูกเรือก็คงปลอดภัย ส่วนสรุปแล้วตอนจบกัปตันชนะหรือไม่นั้น... ตำนานไม่ได้บอกไว้ค่ะ สงสัยคงตำนานเกินไป ;)

ทางประเทศญี่ปุ่นเองก็มีตำนานเกี่ยวกับเงือกหนุ่มเหมือนกันนะคะ ว่ากันว่ามันคือ “กัปปะ” ผีญี่ปุ่นนั่นเอง แต่กัปปะจะมีขนาดตัวเล็กๆ มุ้งมิ้ง น่าเอ็นดู มีกระดองเต่าอยู่ข้างหลัง ตัวสีเขียว เท้าหน้าและเท้าหลังเป็นพังผืดค่ะ อาหารโปรดคือแตงกวา แถมเจ้ากัปปะยังชอบแกล้งคนมากๆ ด้วย พอมาเทียบกับนางเงือกฝรั่งยุโรปแล้ว กัปปะนี่ดูน่ารักตะมุตะมิไปเลย

 

พอหักแขนคนแบบนี้ ขอถอนคำพูดว่ากัปปะตะมุตะมิดีกว่า
via cryptid-wendigo.tumblr.com

 

จริงๆ แล้วนางเงือกคือ...?

มีข้อสันนิษฐานเกี่ยวกับนางเงือกไว้มากมายตั้งแต่สมัยยุคกลางแล้ว บ้างก็ว่าที่จริงมันคือวาฬต่างหาก บ้างก็ว่าเป็นพะยูนนะ อย่ามั่วสิ อะไรประมาณนี้ แต่น้องๆ รู้มั้ยคะว่าเมื่อหลายร้อยปีที่ผ่านมาเหล่ากะลาสีและชาวเมืองที่อาศัยอยู่ริมชายฝั่งทะเลทั่วโลกต่างก็เล่าว่า ตนเองได้เจอกับนางเงือกจริงๆ นางเงือกที่เป็นผู้หญิงเลย

คำพูดนี้ชวนให้พี่นึกย้อนไปเมื่อศตวรรษที่ 16 มีเรื่องราวกล่าวขานไว้ว่ามีนางเงือกตนหนึ่งหลงเข้าไปในเขื่อนและหลุดเข้าประเทศฮอลแลนด์ไป เธอได้รับบาดเจ็บก่อนจะถูกนำตัวไปยังทะเลสาบใกล้ๆ เพื่อรักษา และเมื่ออาการเธอดีขึ้น เธอก็กลายเป็นพลเมืองของที่นี่ เธอเรียนรู้ที่จะพูดภาษาดัชต์ ทำงานบ้านและเปลี่ยนเป็นนับถือศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาทอลิก

 

นางเงือกไงจะอะไรล่ะ
via pinterest.com

 

นอกจากนี้ยังมีหลักฐานยืนยันว่านางเงือกมีอยู่จริง โดยเอ็ดเวิร์ด สโนว์ได้กล่าวไว้ในหนังสือ “Incredible Mysteries and Legends of the Sea” ว่า กัปตันจอห์น สมิธ นักสำรวจชาวอังกฤษได้เห็นนางเงือกกำลังว่ายน้ำอย่างสวยงาม เขาอธิบายว่าเธอมีดวงตาขนาดใหญ่ จมูกค่อนข้างสั้นและมีหูที่ยาวเกินไป ส่วนผมสีเขียวที่ยาวสลวยของเธอนั้นช่างน่าดึงดูด สมิธเกือบตกหลุมรักสาวน้อยคนนี้แล้วถ้าเกิดว่าเขาไม่ได้เลื่อนสายตาต่ำกว่าเอวลงไป สิ่งที่ทำให้เขาช็อคลืมโลกเลยก็คือเธอเป็นปลา!

แต่ถึงอย่างนั้นก็ยังมีคนหากินกับนางเงือกนะคะ เรื่องของเรื่องก็คือในช่วงศตวรรษที่ 19 นายพี.ที.บาร์นัม นักแสดงละครสัตว์และนักต้มตุ๋นชาวอเมริกันได้หลอกลวงผู้บริโภคด้วยโชว์ “Feejee Mermaid” ที่กลายเป็นโชว์สุดฮิต คนยอมจ่ายเงินถึง 50 เซ็นต์เพื่อชื่นชมความงดงามของนางเงือก ทว่ากลับต้องผิดหวัง เพราะพวกเขาดันได้เห็นศพปลอมที่มีลำตัวและหัวเป็นลิง แต่ส่วนล่างเป็นปลาแทน! อึ้งกันไปหมด เห็นได้ชัดว่านี่คือการหลอกลวง

 

สวัสดี เราคือแมนทานี เราไม่ใช่พะยูน ใครๆ ก็บอกว่าเราคือนางเงือกแห่งท้องทะเล อิอิ
via Indigo Scuba

 

นางเงือกยุคใหม่

นักวิจัยบางคนเชื่อว่าจริงๆ แล้วการปรากฏตัวของสัตว์ในมหาสมุทรขนาดใหญ่เช่น แมนนาทีหรือพะยูน อาจเป็นแรงบันดาลใจให้กับตำนานเมอร์โฟล์คก็ได้ เพราะสัตว์เหล่านี้มีหางที่แบนเหมือนกับนางเงือก และมีแขนอ้วนๆ สั้นๆ น่าเอ็นดู แต่พอเอาเข้าจริงๆ พี่ว่ามันก็ไม่ค่อยเหมือนกับนางเงือกสักเท่าไหร่นะ เพราะในเทพนิยายหรือในตำนาน นางเงือกส่วนมากจะมีรูปร่างอรชน ส่วนที่เหมือนพะยูนก็คงเป็นตอนอยู่ใต้น้ำนั่นแหละ ที่เวลาคนบนเรือมองลงมายังทะเลจะเห็นร่างเพียงบางส่วน

แต่ถึงอย่างนั้นก็เถอะ ยังมีคนรุ่นใหม่ยืนยันว่านางเงือกมีจริง เช่น ในข่าวปี 2009 ที่ชายฝั่งของอิสราเอลในเมือง Kiryat Yam นายโชโม โคเฮน ผู้เห็นนางเงือกจังๆ เข้ากับตาเล่าว่า ในช่วงเย็น ตอนตะวันใกล้ตกดิน เขากับเพื่อนๆ เห็นผู้หญิงคนหนึ่งนอนอยู่บนผืนทรายด้วยท่าทางแปลกๆ ตอนแรกเขาคิดว่าเธอแค่อาบแดด แต่ที่ไหนได้ ตอนที่หนุ่มน้อยเดินตรงไปยังเธอ เจ้าหล่อนก็ดันกระโดดลงไปในน้ำและหายไปทันที โชโมบอกว่าทุกคนตกใจมากเพราะเห็นว่าเธอมีหาง!!

จากเหตุการณ์นี้ทำให้คณะกรรมการการท่องเที่ยวของเมืองดีใจมากๆ ค่ะเพราะมันทำให้เมืองมีชื่อเสียง ก็เลยตั้งเกณฑ์มอบเงินรางวัลมูลค่า 1 ล้านเหรียญให้กับคนแรกที่ถ่ายภาพนางเงือกได้ แต่น่าเสียดายที่หลังจากนั้นก็ไม่เคยมีใครพบเจอนางเงือกอีกเลย นกเงินต่อไปนะ

 

นางเงือกจากภาพยนตร์โจรสลัดแห่งท้องทะเล
via POC wiki

 

ในปี 2012 รายการสัตว์โลกได้ออกตอนพิเศษชื่อว่า “Mermaids: The Body Found”  ซึ่งได้นำเสนอเรื่องราวของนักวิทยาศาสตร์ที่พิสูจน์ว่านางเงือกมีอยู่จริง! ทั้งที่ความจริงแล้วสิ่งที่ทางรายการนำเสนอคือนิยาย (แต่ทางสารคดีนำเสนอในรูปแบบให้เหมือนกับว่าเป็นเรื่องจริง) และเพราะความเหมือนจริงเกินไปนี่แหละที่ทำให้ทุกคนต่างรุมกันโทรหาทางกรมอุตุฯ สหรัฐ (NOAA) เพื่อสอบถามความจริง จนทางกรมอุตุฯ ต้องออกมาปฏิเสธรัวๆ ว่านางเงือกไม่มีจริงจ้า

แต่อย่างไรก็ตาม ข้ามฟากมาที่ญี่ปุ่นกันหน่อย มีคนบอกว่าวัดในเมืองฟูกูโอกะ ประเทศญี่ปุ่นนั้นเป็นที่อยู่อาศัยของนางเงือกที่ถูกพัดขึ้นฝั่งในปี ค.ศ. 1222 กระดูกของพวกเธอถูกเก็บไว้ตามคำสั่งของนักบวชผู้เชื่อว่าเหล่านางเงือกนั้นมาจากพระราชวังมังกรในตำนานที่อยู่ลึกลงไปใต้มหาสมุทร แม้เวลาจะผ่านมาเกือบ 800 ปีแล้ว แต่กระดูกกลับยังคงได้รับการดูแล ถึงจะเหลือกระดูกเพียงแค่ไม่กี่ชิ้นก็ตามที

 

นางเงือกจากเรื่องพระอภัยมณี
via www.flickr.com

นางเงือกในนิยาย

แล้วในนิยายล่ะมีนางเงือกกันบ้างมั้ย? ต้องบอกเลยว่าโอ้โห พรึ่บค่ะ เพราะนางเงือกมักเป็นส่วนประกอบของนิยายแฟนตาซี อย่างเช่นในเรื่องแฮร์รี่ พอตเตอร์เองก็มี หรือจะเป็นเรื่องปีเตอร์ แพนค่ะ ส่วนนิยายที่มีเงือกเป็นตัวเอกก็มีไม่น้อยเลยนะคะ อย่างเช่น The Little Mermaid อันโด่งดัง กระจกวารี ของไค ไมเออร์ และขุมสมบัติพรายทะเล ของเพียร์เร็ตต้า ดอว์น วรรณกรรมเยาวชนแปลสุดฮิตที่อยู่ภายใต้สำนักพิมพ์นานมีบุคส์ค่ะ

น้องๆ อาจสงสัยว่าของไทยเรามีนิยายที่มีตัวเอกเป็นนางเงือกมั้ย? อืม... จะว่าไปพี่ไม่ค่อยเจอเท่าไหร่เลยนะคะ นอกจากพระอภัยมณีและรามเกียรติ์ แฮะๆ เท่าที่พี่เคยอ่านก็มีเรื่อง Mermaid Rhapsody เพลงสุดท้ายของนางเงือก ตีพิมพ์โดยสำนักพิมพ์สถาพร ถ้าหากน้องๆ คนไหนเคยอ่านนิยาย (ไทย) ที่มีตัวเอกเป็นนางเงือกแล้วล่ะก็ อย่าลืมมาบอกพี่น้ำผึ้งด้วยนะคะว่าเป็นเรื่องอะไร พี่จะได้ไปหามาอ่านบ้าง ^^

 

น้องๆ คะ เราไม่มีทางรู้ได้เลยว่าแท้จริงแล้วนางเงือกมีอยู่จริงหรือเปล่า มันอาจจะมีหรือไม่มีจริงก็ได้ แต่ที่แน่ๆ เหล่านางเงือกยังคงอยู่กับเราในหลายรูปแบบ เราสามารถพบพวกเธอได้ทั่วทุกหนแห่ง ทั่วทุกมุมโลก ตราบใดที่เรายังมีจินตนาการและมีความฝัน เราสามารถพบเธอได้จากในนิทาน นิยาย ภาพยนตร์ การ์ตูนดิสนีย์ แล้วก็... ไม่แน่นะคะ ไปเที่ยวทะเลรอบนี้ เราอาจจะเจอนางเงือกตัวเป็นๆ ก็ได้ เพราะโลกใบนี้ซับซ้อนเกินกว่าที่เราจะคาดเดา :) 

 

http://www.livescience.com/39882-mermaid.html
http://oceanservice.noaa.gov/facts/mermaids.html
http://myths.e2bn.org/mythsandlegends/origins532-a-mermaid-and-a-magic-comb.html