รู้จัก “หนู” รับปี “หนู”

       
       หลายคนคงไม่ชอบใจแน่หากพบเห็น “หนู” วิ่งเพ่นพ่านอยู่ในบ้านของตัวเอง เพราะในสายตาของคนทั่วไป หนูเป็นเพียงแค่สัตว์รำคาญ ชอบทำลายข้าวของ และเป็นพาหะนำโรค แต่ก็มีหนูหลายชนิดที่กลายเป็นสัตว์เลี้ยงน่ารัก หรือสร้างสีสันให้กับโลกแห่งความบันเทิง ทว่าในโลกวิทยาศาสตร์ “หนู” กลับเป็นสัตว์ที่มีคุณค่ายิ่ง และอาจเรียกได้ว่าเป็นผู้มีพระคุณของมนุษย์ในฐานะที่พวกเขาเป็น “หนูทดลอง”

หนูแฮมสเตอร์น่ารักน่าชัง

       จากศัตรูตัวฉกาจในไร่นา สู่ชีวิตที่มีคุณค่าในห้องทดลอง
       
       หนูในอดีตไม่ใช่สัตว์ที่ใกล้ชิดกับคนเหมือนอย่างสุนัขและแมว คนสมัยโบราณเมื่อหลายพันปีก่อนรู้จักหนูเป็นอย่างดีในฐานะศัตรูตัวฉกาจที่ชอบทำลายผลผลิตในไร่นาและยุ้งฉาง และเพราะหนูนี่เองที่ทำให้แมวกลายมาเป็นเพื่อนต่างสายพันธุ์อีกชนิดหนึ่งของมนุษย์ เพราะมนุษย์เห็นประโยชน์ของแมวที่ช่วยกำจัดหนูในยุ้งฉางได้เป็นอย่างดี จึงนำมาเลี้ยงไว้ใกล้ชิด แม้แต่ชาวอียิปต์โบราณยังยกย่องบูชาแมวดุจเทพเจ้า
       
       ส่วนหนูที่ในตอนนั้นยังไม่มีใครเห็นคุณค่านอกจากเป็นสัตว์น่ารำคาญก็เริ่มถูกนำมาใช้เป็นสัตว์ทดลอง ซึ่งมนุษย์เริ่มนำสัตว์ต่างๆ มาศึกษาและใช้ในการทดลองต่างๆ เมื่อหลายพันปีก่อนตั้งแต่สมัยอริสโตเติล (Aristotle) และเมื่อวิทยาการต่างๆ ก้าวหน้ามากขึ้น สัตว์ทดลองก็มีความสำคัญยิ่งขึ้น โดยเฉพาะ “หนูทดลอง”ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญที่ช่วยส่งให้วิทยาศาสตร์และการแพทย์ก้าวไกลเช่นที่เห็นทุกวันนี้

       
       สายพันธุ์แห่งการเสียสละ
       
       ดร.ประดน บอกอีกว่า เหตุที่นำหนูมาใช้ในงานทดลองอย่างแพร่หลาย เพราะหนูเพาะพันธุ์ง่าย เลี้ยงไม่ยาก ให้ลูกดก และควบคุมพันธุกรรมได้ ซึ่งหนูทดลองที่ดีจะต้องมีสุขภาพแข็งแรงสมบูรณ์ ไม่เป็นโรค มีพันธุกรรมคงที่ รวมถึงต้องมาจากพ่อแม่พันธุ์หนูที่ดีด้วย
       
       ส่วนการจะใช้หนูชนิดไหนในการทดลองใดก็ขึ้นอยู่กับความเหมาะสมในเรื่องของพันธุกรรม และตรงตามวัตถุประสงค์ของงานวิจัย ซึ่งนักวิจัยต้องศึกษาก่อนว่าพันธุกรรมของหนูชนิดไหนตรงกับวัตถุประสงค์ของการทดลอง แต่หนูเมาส์จะถูกนำมาใช้ในงานวิจัยมากกว่า เพราะมีคุณลักษณะทั่วไปเหมาะสมกับงานวิจัยมากกว่าหนูชนิดอื่นๆ
       
       “เฉพาะในประเทศไทยมีการใช้หนูทดลองกว่า 3 แสนตัวต่อปี หากคิดรวมทั่วโลกใช้หนูทดลองนับปีละหลายสิบล้านตัวทีเดียว” ดร.ประดนแจง

หนูเปลือยที่ปราศจากขนห่อหุ้มร่างกายและไม่มีต่อมไธมัสช่วยสร้างภูมิคุ้มกัน

       
       นอกจากนี้ยังมีหนูเปลือย (Nude mice) คือหนูที่มีพันธุกรรมผิดปกติทำให้เกิดมาไม่มีขน และเป็นเช่นนั้นไปชั่วชีวิต หนูเปลีอยมีจุดเด่นที่ทำให้นักวิทยาศาสตร์สนใจ เนื่องจากพวกเขาเกิดมาโดยปราศจากต่อมไธมัส (Thymus) ที่ทำหน้าที่ควบคุมการสร้างภูมิต้านทานให้ร่างกาย ทำให้พวกเขาถูกชักนำให้เกิดโรคต่างๆ ได้ง่าย เพื่อให้นักวิจัยศึกษาหาวิธีรักษา
       
       การกินเนื้อสัตว์อาจเป็นเรื่องธรรมดาหากว่าเราไม่เห็นกระบวนการที่ได้มาซึ่งเนื้อสัตว์ เช่นเดียวกับการกินยารักษาโรคหรือฉีดวัคซีนป้องกันโรค ที่กว่าจะได้ยาแต่ละเม็ดหรือวัคซีนแต่ละเข็ม มีหนูจำนวนมากมายนับไม่ถ้วนที่ต้องสละชีพเพื่อช่วยชีวิตมนุษย์ตาดำๆ
       
       ไม่มีใครรู้หรอกว่าหนูพวกนั้นยินยอมพร้อมใจหรือไม่ และมีคนบางกลุ่มที่ไม่เห็นด้วยกับการนำสัตว์มาใช้ทดลองเพื่อประโยชน์ของมนุษย์เพียงฝ่ายเดียว ซึ่ง ดร.ประดน เผยว่านักวิจัยจะต้องมีจรรยาบรรณในการใช้สัตว์ทดลอง และต้องรู้หลักการทางสถิติในการใช้สัตว์ทดลองในจำนวนที่เหมาะสมกับแต่ละงานวิจัย ซึ่งได้กำหนดไว้เป็นหลักปฏิบัติในทางสากล
       
       “ต้องใช้สัตว์ทดลองให้เกิดประโยชน์สูงสุดโดยใช้สัตว์จำนวนน้อยที่สุด”

หนูพุก

       
       ถ้าวันนั้นไม่มี "หนู" วันนี้อาจไม่มี "เรา"
       
       หากโลกนี้ปราศจาก “หนู” วิทยาการต่างๆ คงไม่เจริญและก้าวหน้าเหมือนเช่นทุกวันนี้ เราคงไม่ได้รับวัคซีนตั้งแต่แรกเกิด มนุษย์จำนวนมากคงอยู่ในภาวะเจ็บป่วยที่ไร้ทางเยียวยา
       
       “ถ้าไม่มีหนูมนุษย์คงขาดองค์ความรู้ที่เป็นประโยชน์มากมาย และคงเกิดความยุ่งยากต่างๆ ตามมา กว่าจะศึกษาพันธุกรรมของหนูได้ว่าเป็นอย่างไร ใกล้เคียงกับมนุษย์มากน้อยแค่ไหน ต้องใช้เวลานานมาก หากหลังจากนี้ไม่มีหนูอีกแล้ว และนักวิจัยต้องเปลี่ยนไปใช้สัตว์ทดลองอื่น ก็ต้องอาศัยเวลาอีกนานหลายสิบปีในการทำความเข้าใจเบื้องต้นกับพันธุกรรมของสัตว์เหล่านั้น” ดร.ประดน กล่าว
       
       ดร.ประดน เสริมว่า เพราะสมัยก่อนหนูเป็นสัตว์ที่ไร้ประโยชน์ คนจึงนำมาใช้เป็นสัตว์ทดลอง แต่หากนำสุนัขหรือแมวมาใช้คงเกิดปัญหา เพราะทั้ง 2 ชนิดเป็นสัตว์เลี้ยงใกล้ชิดของคน ย่อมมีผู้ต่อต้านมากอย่างแน่นอน

เจอร์บัวหูยาว มิกกี้เมาส์แห่งทะเลทราย

       
       "หนู" จำเป็นต่องานทดลองอย่างยิ่งและคงเป็นไปได้ยากที่นักวิจัยจะเลิกใช้หนูทดลองในอนาคตอันใกล้ เพราะยังไม่มีวิธีอื่นที่ดีกว่าการใช้หนูทดลอง และนักวิจัยจำนวนไม่น้อยก็หวังอยากจะค้นพบวิธีที่สามารถทำการทดลองให้ได้ผลดีได้ โดยที่ไม่ต้องใช้สัตว์ทดลอง

       เมื่อนั้นเสียงร้องจี๊ดจี๊ดของ “หนู” และสิ่งมีชีวิตอื่นๆ ที่เคยบรรพบุรุษของพวกเขาเคยพลีชีพในห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์ก็จะหายไปตลอดกาล หากทำได้จริง พี่ผึ้งว่าคงจะเป็นเรื่องที่ดีมากๆ เลย หวังว่าจะทำได้เร็วนี้นะ 

พี่ผึ้ง : ขอขอบคุณข้อมูลและภาพประกอบจาก ผู้จัดการออนไลน์